Đề xuất mô hình thu gom rác linh hoạt tương tự cách vận hành của các ứng dụng gọi xe công nghệ

Theo số liệu của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và môi trường), năm 2025 tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt trên cả nước ước đạt hơn 72.300 tấn/ngày, trong đó khu vực đô thị phát sinh hơn 39.100 tấn/ngày (chiếm 54%). Riêng tại Hà Nội, với quy mô dân số trên 8,8 triệu người, mỗi ngày phát sinh khoảng 8.500 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Hiện khoảng 7.600 tấn được thu gom, vận chuyển và xử lý tập trung.

Tại hội thảo “Quản lý chất thải rắn và vệ sinh môi trường trong đô thị xanh, thông minh”, ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (Urenco) cho biết, quản lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng đang trở thành một trong những nội dung trọng tâm của quản trị đô thị hiện đại.

Hiện nay, sự gia tăng dân số, thay đổi mô hình tiêu dùng cùng với sự mở rộng của các hoạt động thương mại dịch vụ đang tạo áp lực lớn lên toàn bộ hệ thống thu gom, vận chuyển, trung chuyển, tái chế và xử lý chất thải. Vấn đề đặt ra không chỉ thu gom được bao nhiêu chất thải mà phải tổ chức toàn bộ chuỗi quản lý chất thải theo hướng xanh hơn, thông minh hơn.

Theo ông Nguyễn Thanh Sơn, phân loại rác tại nguồn được xem là khâu nền tảng của mô hình quản lý chất thải hiện đại. Tuy nhiên, dù hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, hạ tầng phục vụ phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý và giám sát vẫn chưa đồng bộ. Nguyên tắc “người gây ô nhiễm trả tiền” cũng chưa được áp dụng đầy đủ, làm giảm động lực kinh tế đối với việc giảm phát sinh và phân loại rác.

Bên cạnh đó, một điểm nghẽn khác nằm ở sự thiếu đồng bộ giữa các khâu trong chuỗi xử lý chất thải. Nếu người dân phân loại nhưng hệ thống thu gom vẫn gom chung, chương trình phân loại sẽ mất tính thuyết phục. Nếu thu gom riêng nhưng thiếu cơ sở tiếp nhận, tái chế hoặc xử lý phù hợp, dòng rác sau phân loại vẫn không tạo ra giá trị.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu về lượng rác phát sinh, tỷ lệ phân loại, chất lượng phân loại và các tuyến thu gom.

Theo đó, ứng dụng số có thể hỗ trợ người dân tra cứu cách phân loại rác, lịch thu gom, vị trí thu hồi rác tái chế, đồng thời gửi phản ánh khi phát sinh vi phạm. Mã QR gắn trên thùng rác cũng có thể giúp truy xuất nguồn phát sinh chất thải.

Đáng chú ý, thay vì thu gom theo lịch cố định như hiện nay, hệ thống có thể từng bước chuyển sang mô hình thu gom theo nhu cầu thực tế, tương tự cách vận hành của các ứng dụng gọi xe công nghệ.

Việc thu gom sẽ được điều phối dựa trên mức đầy của thùng rác, lượng rác phát sinh, tình trạng giao thông và khả năng tiếp nhận của các trạm trung chuyển. Giải pháp này được kỳ vọng giúp giảm các chuyến xe không cần thiết, tiết kiệm nhiên liệu, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống xử