“Hải trình” vươn tới tương lai từ xanh hóa cảng biển

Bước sang mùa xuân mới, khi thế giới hàng hải dịch chuyển theo quỹ đạo xanh và phát thải thấp, Hải Phòng đứng trước thời khắc mang tính bản lề. Xanh hóa cảng biển không chỉ là lựa chọn chiến lược, mà là con đường để thành phố Cảng khẳng định vị thế cửa ngõ giao thương hiện đại của quốc gia.

Áp lực “làn sóng xanh” và lời giải từ Lạch Huyện

Thế giới đang chứng kiến một cuộc cách mạng chưa từng có trong ngành hàng hải khi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đặt ra mục tiêu khắt khe về giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Tại các thị trường lớn như EU, Mỹ hay Nhật Bản, các rào cản kỹ thuật về môi trường bắt đầu được áp dụng nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu.

Trong bối cảnh đó, nếu không “xanh hóa”, các cảng biển tại Hải Phòng đứng trước nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Là địa phương sở hữu hệ thống cảng biển lớn nhất miền Bắc với hơn 50 bến cảng, Hải Phòng luôn đối mặt với những thách thức môi trường từ sự tăng trưởng nóng. Sản lượng hàng hóa tăng cao kéo theo hệ lụy về ô nhiễm bụi, tiếng ồn và phát thải carbon từ tàu biển, xe vận tải.

Trước thách thức đó, việc thay đổi tư duy từ “tăng trưởng bằng mọi giá” sang “phát triển bền vững” không chỉ là trách nhiệm mà còn là tấm vé để Hải Phòng giữ vững vị thế cửa ngõ quốc tế. Trong chiến lược này, khu vực Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện đóng vai trò hạt nhân. Đây là nơi hội tụ những điều kiện lý tưởng để triển khai công nghệ xanh hiện đại nhất ngay từ khâu thiết kế.

Giữa tháng 12/2025, sự kiện Cảng Hải Phòng đón TEU thứ 2 triệu trong năm đã khẳng định năng lực vận hành vượt trội của hệ thống cảng nước sâu này. Đáng chú ý, những mã hàng này được xử lý bởi hệ thống cẩu bờ (STS) và cẩu bãi (e-RTG) chạy hoàn toàn bằng điện thay vì dầu Diesel, giúp cắt giảm hàng nghìn tấn CO2 mỗi năm.

Các bến cảng tiếp theo (số 3, 4, 5, 6) đang được xây dựng với định hướng “Smart Port”. Sự kết hợp giữa tự động hóa và năng lượng tái tạo sẽ tạo ra quy trình vận hành khép kín, tối ưu hóa thời gian tàu nằm chờ, từ đó giảm thiểu phát thải gián tiếp. Điểm sáng nổi bật chính là việc tích hợp hệ thống quản lý năng lượng thông minh, tận dụng pin năng lượng mặt trời và gió để cung cấp điện cho thiết bị bốc xếp.

Ông Nguyễn Tường Anh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cảng Hải Phòng khẳng định: “TEU thứ 2 triệu là biểu tượng cho sự trưởng thành và khát vọng của Cảng Hải Phòng. Chúng tôi sẽ tiếp tục phát triển thêm các bến cảng tại Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn; mở rộng logistics tại khu phi thuế quan Xuân Cầu và tăng cường công nghệ số, tự động hóa để tạo giá trị gia tăng bền vững cho kinh tế hàng hải”.

Cuộc cách mạng năng lượng tại cầu cảng

Nhiều người nghĩ xanh hóa chỉ là trồng cây, nhưng thực tế, Hải Phòng xác định chuyển đổi số chính là “đòn bẩy” quan trọng nhất. Một hệ thống cảng thông minh giúp giảm thao tác thủ công, loại bỏ giấy tờ và tối ưu hóa lộ trình phương tiện.

Việc triển khai hệ thống Cảng điện tử (E-Port) và Lệnh giao hàng điện tử (EDO) tại Tân Vũ, Chùa Vẽ đã tạo ra cuộc cách mạng về hiệu suất. Thay vì hàng đoàn xe nổ máy chờ làm thủ tục, giao dịch trực tuyến giúp thời gian dừng đỗ giảm mạnh, kéo giảm lượng khói bụi tương ứng.

Hơn thế nữa, trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc sắp xếp vị trí container giúp giảm quãng đường di chuyển của xe nâng, tiết kiệm nhiên liệu tối đa. Sự kết nối giữa cảng biển và các đơn vị vận tải thông qua nền tảng số giúp điều phối luồng hàng nhịp nhàng, tránh tắc nghẽn giao thông tại các trục đường huyết mạch.

Song song với số hóa là bài toán tự chủ năng lượng, khi các doanh nghiệp cảng tại Lạch Huyện đang đi đầu lắp đặt pin năng lượng mặt trời và tận dụng năng lượng gió ven biển. Tầm nhìn xa hơn là xây dựng trạm cung ứng nhiên liệu sạch như LNG, Hydro ngay tại cảng.

Sự xuất hiện của những con tàu thế hệ mới chạy bằng nhiên liệu sạch như CMA CGM Visby là minh chứng cho việc hạ tầng cảng biển Hải Phòng đã sẵn sàng đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe nhất của đội tàu xanh thế giới. Đây sẽ là minh chứng thực tế cho một Hải Phòng –trái tim hàng hải của miền Bắc không chỉ là nơi xếp dỡ hàng hóa mà đang trở thành “trạm tiếp năng lượng xanh” quan trọng trên bản đồ quốc tế.

Khoản đầu tư cho tương lai

Xanh hóa cảng biển không thể tách rời khỏi xanh hóa phương thức vận tải hậu cần. Hải Phòng đang hiện thực hóa hệ thống vận tải đa phương thức xanh, đẩy mạnh đường thủy nội địa bằng sà lan và đường sắt thay vì phụ thuộc quá lớn vào đường bộ. Các sà lan chở container từ các khu công nghiệp vệ tinh về Lạch Huyện giúp thay thế hàng nghìn chuyến xe đầu kéo, tạo nên hành lang vận tải xanh, an toàn và chi phí thấp.

Đặc biệt, với cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 226/2025/QH15, Hải Phòng hướng tới mô hình Khu thương mại tự do (FTZ) tích hợp logistics xanh. Tại đây, các trung tâm phân phối, kho bãi thông minh vận hành bằng năng lượng tái tạo sẽ tạo thành cực tăng trưởng mới. Việc sẵn sàng đón những con tàu “xanh” lớn nhất thế giới là cam kết của Hải Phòng trong mục tiêu Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ.

Tuy nhiên, lộ trình này vẫn gặp thách thức từ các “di sản” cũ. Tại khu vực sông Cấm, các cảng lâu đời có diện tích hạn hẹp, công nghệ lạc hậu và nằm xen kẽ khu dân cư khiến việc cải tạo đòi hỏi kinh phí lớn và quy hoạch phức tạp. Chuyển đổi từ chạy dầu sang chạy điện đòi hỏi thay đổi cả hệ thống hạ tầng điện lực, trạm biến áp và quy trình vận hành.

Ông Lê Anh Quân, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hải Phòng từng khẳng định: “Xanh hóa không phải là gánh nặng chi phí, mà là khoản đầu tư cho tương lai”. Do đó, Hải Phòng đang quyết liệt thực hiện lộ trình di dời cảng cũ ra khỏi nội đô, chuyển đổi công năng sang du lịch, dịch vụ và đô thị xanh. Đây là chiến lược “nhất cử lưỡng tiện”, vừa giảm tải áp lực giao thông, vừa mở không gian cho những bến cảng hiện đại hơn ở phía hạ lưu.
Để “hải trình xanh” đúng hướng, vai trò dẫn dắt của chính quyền là then chốt. Thành phố cần cơ chế ưu đãi đặc thù cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch như giảm thuế thiết bị điện, ưu đãi lãi suất vay vốn hoặc hỗ trợ quỹ đất năng lượng tái tạo. Cùng với đó, việc xây dựng bộ tiêu chuẩn “Cảng xanh” phù hợp thực tiễn địa phương là rất cần thiết để các doanh nghiệp tự cải tiến.

Sự chuyển đổi này cũng đòi hỏi thay đổi tư duy từ phía chủ hàng. Khi các tập đoàn đa quốc gia ưu tiên lựa chọn cảng có “chứng chỉ xanh”, xanh hóa sẽ trở thành khoản đầu tư sinh lời. Hải Phòng hôm nay hội tụ đủ “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để bứt phá. Với cột mốc 2 triệu TEU và chiến lược logistics xanh bài bản, thành phố đang biến lợi thế cảng biển thành lợi thế quốc gia, xứng tầm cửa ngõ giao thương hiện đại hàng đầu khu vực. Khi những cánh sếu sắt chạy bằng điện vươn cao trên bầu trời Lạch Huyện, đó là lúc Hải Phòng khẳng định bản lĩnh của mình, Hải Phòng đã sẵn sàng cho hải trình đi về phía mặt trời, phía sắc xanh bền vững.

Chúng tôi sẽ tiếp tụC phát triển thêm CáC bến Cảng tại LạCh huyện, nam Đồ sơn; mở rộng LogistiCs tại khu phi thuế quan Xuân Cầu và tăng Cường Công nghệ số, tự Động hóa Để tạo giá trị gia tăng bền vững Cho kinh tế hàng hải.

Ông Nguyễn Tường Anh

Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cảng Hải Phòng