Chi phí logistics, rủi ro vận tải và tiêu chuẩn khắt khe gây áp lực lên xuất khẩu nông sản

Dù ghi nhận kết quả tăng trưởng tích cực trong những tháng đầu năm 2026, ngành nông, lâm, thủy sản Việt Nam vẫn đang đứng trước không ít thách thức khi chi phí sản xuất leo thang, yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe và biến động quốc tế diễn ra khó lường.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt khoảng 23,04 tỉ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm trước. Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 17,65 tỉ USD, qua đó giúp toàn ngành tiếp tục duy trì trạng thái xuất siêu – một điểm sáng đáng chú ý trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động.

Nhìn vào cơ cấu nhóm hàng, nhiều lĩnh vực chủ lực tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định. Trong đó, thủy sản là điểm nhấn khi đạt khoảng 3,6 – 3,7 tỉ USD, tăng mạnh từ 12% đến 15% so với cùng kỳ. Nhóm hàng rau quả cũng ghi nhận kết quả khả quan với kim ngạch vượt mốc 2 tỉ USD. Bên cạnh đó, hồ tiêu và các mặt hàng gia vị tiếp tục giữ xu hướng tăng, cho thấy nhu cầu thị trường đối với nông sản Việt Nam vẫn khá ổn định.

Về thị trường tiêu thụ, châu Á tiếp tục giữ vai trò là khu vực nhập khẩu lớn nhất, chiếm hơn 44% tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam. Các thị trường truyền thống và có giá trị cao như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản vẫn duy trì vị trí quan trọng, đặc biệt đối với các nhóm hàng có yêu cầu chất lượng cao và tiêu chuẩn nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng tích cực, nhiều doanh nghiệp trong ngành lại cho rằng bức tranh xuất khẩu chưa thực sự ổn định. Áp lực từ chi phí logistics tăng cao, rủi ro trong vận tải quốc tế, biến động giá nguyên liệu đầu vào và các quy định ngày càng chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc đang khiến không ít doanh nghiệp gặp khó khăn trong duy trì lợi nhuận.

Một số hiệp hội ngành hàng cũng phản ánh rằng doanh nghiệp hiện phải đối mặt với bài toán vốn, lãi suất tín dụng cao và sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu nông sản khác trong khu vực và trên thế giới. Không chỉ vậy, việc các thị trường nhập khẩu liên tục điều chỉnh tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định môi trường và yêu cầu phát triển bền vững buộc doanh nghiệp phải gia tăng đầu tư cho công nghệ, quy trình sản xuất và hệ thống kiểm soát chất lượng.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực trong thời gian tới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các chính sách thương mại theo hướng bảo hộ, thay đổi thuế quan và tiêu chuẩn nhập khẩu tại các thị trường lớn được dự báo sẽ tiếp tục điều chỉnh. Đồng thời, căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại khu vực Trung Đông, cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam.

Không chỉ chịu tác động từ yếu tố thị trường, ngành nông nghiệp còn phải đối mặt với thách thức lớn từ biến đổi khí hậu. Những hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn cục bộ, bão lũ, hạn hán kéo dài cùng nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên cây trồng và vật nuôi đang đe dọa trực tiếp đến năng suất và nguồn cung nguyên liệu phục vụ xuất khẩu.

Phát biểu tại hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tổ chức tại TP.HCM, ông Trịnh Việt Hùng – Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh năm 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026 – 2030. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, ngành nông nghiệp xác định định hướng chuyển mạnh từ tăng trưởng theo số lượng sang nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Ông Trịnh Việt Hùng cho biết, để góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn mới, ngành nông nghiệp và môi trường đặt mục tiêu GDP toàn ngành đạt tối thiểu 3,7% trong năm 2026. Đồng thời, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản được kỳ vọng đạt từ 73 tỉ USD trở lên, phấn đấu vượt mốc 74 tỉ USD.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trong ngắn hạn, ngành sẽ tập trung tăng cường công tác theo dõi thị trường, nâng cao năng lực dự báo về giá cả, logistics và các chính sách thương mại quốc tế. Song song đó, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp sẽ được đẩy mạnh nhằm tháo gỡ khó khăn về tín dụng, lưu kho, thanh toán và vận chuyển hàng hóa.

Hoạt động xúc tiến thương mại cũng sẽ được tái cơ cấu theo hướng mở rộng thị trường và tăng cường kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu. Các kênh thương mại điện tử xuyên biên giới được ưu tiên phát triển, đặc biệt tại những khu vực giàu tiềm năng như ASEAN, Nam Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh.

Về chiến lược dài hạn, ngành nông nghiệp tiếp tục thúc đẩy tái cơ cấu sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, siết chặt kiểm soát truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) được xem là đòn bẩy quan trọng để mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào một số đối tác truyền thống và hướng tới tăng trưởng bền vững hơn trong giai đoạn tới.