Bí quyết nào giúp nông nghiệp vùng Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên thắng lớn sau đợt thiên tai lịch sử?

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, vụ đông xuân 2025-2026 được triển khai trong bối cảnh khu vực Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên trải qua một đợt thiên tai nghiêm trọng, cơ sở hạ tầng về thủy lợi, đồng ruộng bị ảnh hưởng lớn, nguồn giống phục vụ sản xuất gặp khó khăn, thời vụ xuống giống bị đẩy lùi.

Tuy nhiên, các địa phương đã chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu giống, tăng cường áp dụng tiến bộ kỹ thuật, cơ giới hóa, tưới tiết kiệm, quản lý dịch hại tổng hợp IPM/IPHM và các giải pháp giảm chi phí sản xuất.

Nhờ đó, tổng diện tích gieo cấy lúa toàn vùng đạt hơn 332 nghìn ha, tăng 1,72 nghìn ha so với cùng kỳ năm trước. Năng suất bình quân đạt hơn 69 tạ/ha, tăng 1,2 tạ/ha; sản lượng ước đạt gần 2,3 triệu tấn, tăng hơn 51 nghìn tấn. Trong đó, khu vực Duyên hải Nam Trung bộ gieo sạ gần 126 nghìn ha, sản lượng đạt gần 798 nghìn tấn. Còn Tây Nguyên tiếp tục là vùng sản xuất lúa trọng điểm với hơn 206 nghìn ha, sản lượng gần 1,5 triệu tấn.

Không chỉ cây lúa, nhiều loại cây trồng khác cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Diện tích ngô tăng hơn 8%, sản lượng đạt gần 219 nghìn tấn. Cây mía và thuốc lá tăng mạnh về sản lượng nhờ thời tiết thuận lợi và giá cả ổn định hơn.

Đối với cây ăn quả, sản lượng 4 tháng đầu năm 2026 toàn vùng đạt khoảng 638 nghìn tấn, trong đó thanh long tiếp tục dẫn đầu với hơn 290 nghìn tấn, tiếp đến là chuối, chanh leo và sầu riêng.

Ngoài ra, nhiều địa phương tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa. Toàn vùng đã chuyển đổi gần 5.000 ha sang trồng ngô, rau màu, cây ăn quả, cây công nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Theo đánh giá của các địa phương, nhiều mô hình mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 2 – 3 lần so với sản xuất lúa truyền thống.

Bước sang vụ hè thu và vụ mùa năm 2026, ngành nông nghiệp khu vực Duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên dự báo tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, nguy cơ hạn hán, thiếu nước sản xuất và biến động thị trường.

Để ứng phó, các địa phương đã xây dựng kế hoạch sản xuất theo hướng linh hoạt, thích ứng với điều kiện thời tiết. Đối với cây lúa, toàn vùng dự kiến gieo trồng khoảng 450 nghìn ha trong vụ hè thu và vụ mùa, với sản lượng hơn 2,7 triệu tấn. Đặc biệt, sử dụng giống ngắn ngày, chống chịu hạn tốt và tổ chức xuống giống tập trung nhằm né hạn và mưa lũ cuối vụ.

Ngoài cây lúa, kế hoạch sản xuất cây hàng năm toàn vùng dự kiến đạt hơn 691 nghìn ha, tập trung vào các loại cây chủ lực như ngô, sắn, rau màu, đậu các loại, lạc và mía. Diện tích cây ăn quả được duy trì khoảng 200 nghìn ha với sản lượng hơn 2,7 triệu tấn; trong đó sầu riêng, chanh leo và chuối tiếp tục được mở rộng để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, nguy cơ El Nino, hạn hán và thiếu nước sản xuất gia tăng, ngành nông nghiệp các địa phương cần chuyển mạnh tư duy sản xuất theo hướng chủ động thích ứng, nâng cao chất lượng, hiệu quả và phát triển bền vững.

Đồng thời, tiếp tục linh hoạt điều chỉnh cơ cấu cây trồng theo điều kiện nguồn nước; đẩy mạnh áp dụng các giải pháp canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải, tăng sử dụng giống xác nhận, cơ giới hóa và giảm tổn thất sau thu hoạch.

Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả công tác dự tính, dự báo và phòng trừ sinh vật gây hại, đặc biệt tại các vùng sản xuất hàng hóa lớn như sầu riêng, cà phê, hồ tiêu, sắn và mía. Đồng thời, tăng cường sử dụng vật tư nông nghiệp sinh học, phát triển liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, quản lý chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.