Xây dựng thể chế đột phá: “Bệ đỡ” để các tập đoàn kinh tế Việt vươn tầm quốc tế

Sau 40 năm Đổi mới, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước phát triển thần tốc với hơn 1 triệu đơn vị. Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng trở thành cường quốc kinh tế vào năm 2045, vấn đề hoàn thiện thể chế đang trở thành “điểm nghẽn của điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ.

TS. Bùi Thanh Minh: Đổi mới lần thứ hai phải tập trung giải phóng trí tuệ và sáng tạo

TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn Phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, Ban IV cho rằng, nếu cuộc Đổi mới lần thứ nhất giúp Việt Nam thoát nghèo nhờ giải phóng sức lao động, thì “Đổi mới lần thứ hai” phải tập trung vào giải phóng trí tuệ, sức sáng tạo và năng lực khoa học – công nghệ.

Ông Minh cho rằng, phát triển doanh nghiệp không thể tách rời chiến lược quốc gia. Việt Nam cần lựa chọn những “bài toán lớn” của thế kỷ 21 để các tập đoàn dẫn dắt, bao gồm: Công nghiệp đường sắt, xe điện, năng lượng tái tạo, AI và bán dẫn.

Để hiện thực hóa điều này, TS. Bùi Thanh Minh cho rằng có hai yếu tố then chốt. Thứ nhất là thị trường: Phải vận hành theo cơ chế thị trường một cách triệt để, kể cả trong khu vực công; chính sách hỗ trợ phải dựa trên hiệu quả thực thi của doanh nghiệp, chứ không phải tư duy “chọn sẵn người thắng cuộc”.

Thứ hai là thực thi: mọi chính sách cần có KPI rõ ràng, mục tiêu cụ thể và cơ chế giám sát chặt chẽ. Thực tế cho thấy, chính sách hay thì không thiếu, nhưng để đi vào cuộc sống cần sự đồng thuận và phối hợp của toàn xã hội. Một vấn đề rất quan trọng là niềm tin xã hội. Trong những hoàn cảnh đặc biệt như chiến tranh hay đại dịch COVID-19, người Việt Nam thể hiện tinh thần đoàn kết rất cao.

Nhưng trong điều kiện bình thường, mức độ tin cậy lẫn nhau vẫn còn hạn chế. Doanh nghiệp cần được nhìn nhận như một “tế bào của xã hội”, bởi họ tạo việc làm, tạo thu nhập và thực hiện trách nhiệm xã hội. Muốn thay đổi nhận thức này, phải bắt đầu từ việc xây dựng niềm tin.

Ông Nguyễn Văn Phúc: “Nhà đầu tư sợ pháp luật thay đổi hơn là thuế cao”

Nhìn lại hành trình lập pháp, ông Nguyễn Văn Phúc, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, khẳng định bước ngoặt từ Luật Doanh nghiệp 1999 với nguyên tắc “được làm những gì pháp luật không cấm” đã tạo tiền đề cho sự bùng nổ của khu vực tư nhân.

Tuy nhiên, ông Phúc thẳng thắn chỉ ra những tồn tại trong tư duy làm luật hiện nay. “Nhà đầu tư không hẳn sợ thuế cao, nhưng họ sợ nhất là pháp luật thay đổi liên tục, thiếu ổn định và không thể tiên liệu được”. Đây là rào cản lớn nhất đối với niềm tin thị trường và các kế hoạch đầu tư dài hạn.

Ông kiến nghị: Thứ nhất, cần tiếp tục sửa đổi Luật Doanh nghiệp 2020 và các luật liên quan để thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết 68, cùng các nghị quyết liên quan tới FDI và doanh nghiệp nhà nước.

Thứ hai, phải thay đổi tư duy làm luật. Hiện nay, chúng ta có xu hướng quá coi trọng tốc độ ban hành mà chưa coi trọng đúng mức chất lượng của luật. Luật ban hành nhanh nhưng lại phải sửa đổi liên tục, gây ách tắc cho môi trường đầu tư kinh doanh. Nhà đầu tư không hẳn sợ thuế cao, nhưng họ sợ nhất là pháp luật thay đổi liên tục, thiếu ổn định và không thể tiên liệu được. Đây là một vấn đề rất nghiêm trọng đối với niềm tin thị trường.

Thứ ba, phải đầu tư mạnh cho đội ngũ làm pháp luật. Hiện nay, chất lượng cán bộ tham gia xây dựng pháp luật ở nhiều nơi còn hạn chế, thiếu tính chuyên nghiệp.

Nhiều người chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng và nghề làm luật. Nếu không nâng cao chất lượng đội ngũ này, chúng ta rất khó có được một hệ thống pháp luật thực sự tốt, đủ sức tạo nền tảng cho doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh và hình thành thêm nhiều tập đoàn kinh tế dẫn dắt.

ĐBQH Phan Đức Hiếu: Thể chế phải là “bệ phóng” để doanh nghiệp Việt vươn ra biển lớn

Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu nhấn mạnh, đã đến lúc các tập đoàn kinh tế Việt Nam phải vươn ra nước ngoài để chiếm lĩnh thị trường, thay vì chỉ quanh quẩn “chia miếng bánh nội địa”. Để làm được điều này, thể chế phải đóng vai trò dẫn đường và bảo vệ.

Ông Hiếu đưa ra các gợi ý then chốt về thể chế. Trong đó, cần duy trì môi trường cạnh tranh, cởi mở, chỉ có cạnh tranh mới thúc đẩy các tập đoàn nâng cao hiệu quả. Thể chế cần đơn giản, thông thoáng và tránh mặt trái của việc lạm dụng cơ chế thị trường.

Ở doanh nghiệp lớn, cần thêm quy định để bảm đảm tính minh bạch, tách bạch quản trị gia đình và bảo vệ lợi ích cổ đông nhỏ. Một nền kinh tế bền vững phải có sự kết hợp giữa các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ.

Cần cơ chế thực thi cụ thể. Học tập mô hình của Đài Loan hay Hàn Quốc, cần có các Ủy ban cải cách thể chế trực thuộc Thủ tướng để đảm bảo chính sách đi vào thực tế một cách đồng bộ.

Cuối cùng là rà soát hệ thống pháp luật tổng thể. Tránh tình trạng pháp luật phân mảnh, chồng chéo, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi triển khai dự án.

Sự đồng thuận của các chuyên gia tại hội thảo cho thấy, việc hình thành những tập đoàn dẫn dắt không chỉ là nhiệm vụ của riêng doanh nghiệp mà là kết quả của một hệ sinh thái thể chế minh bạch, ổn định và nhân văn. Chỉ khi quyền tài sản được bảo vệ và rủi ro kinh doanh không bị hình sự hóa, các thương hiệu Việt mới có thể tự tin sải cánh vươn xa trên bản đồ kinh tế thế giới.