TP.HCM tăng tốc “giải cứu” nhà ven kênh, thúc đẩy tái thiết đô thị

TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng tốc trong chương trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn, với trọng tâm là di dời hàng chục nghìn căn nhà nằm trên và dọc các tuyến kênh rạch. Không chỉ hướng tới cải thiện môi trường sống, chiến lược này còn được xem là phép thử đối với năng lực điều hành và tổ chức thực thi của toàn bộ hệ thống chính trị Thành phố trong giai đoạn tới.

Tại cuộc họp đánh giá tiến độ triển khai đề án giai đoạn 2025 – 2030 diễn ra cuối tháng 4, lãnh đạo Thành phố nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ kế hoạch sang hành động cụ thể, đảm bảo rõ trách nhiệm, tiến độ và nguồn lực. Việc di dời nhà ở ven kênh rạch không chỉ đơn thuần là câu chuyện tái định cư mà còn gắn chặt với mục tiêu phát triển đô thị bền vững, nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Theo định hướng đang được xây dựng, TP.HCM sẽ tận dụng các cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm. Dự kiến, trong giai đoạn tới, Thành phố triển khai 44 dự án liên quan, trong đó phần lớn sử dụng vốn ngân sách, bên cạnh một số dự án huy động nguồn lực xã hội hóa. Tổng số nhà cần di dời lên tới hơn 23.000 căn, với áp lực tập trung chủ yếu tại các khu vực như Chánh Hưng, Bình Đông và Phú Định – nơi chiếm hơn 65% khối lượng công việc toàn Thành phố.

Không chỉ các quận nội đô, khu vực Nhà Bè cũng là điểm nóng với hơn 2.500 căn nhà cần di dời dọc các tuyến kênh rạch kéo dài trên 30 km. Phần lớn trong số này là nhà tạm, kết cấu thiếu an toàn, tiềm ẩn rủi ro lớn, đặc biệt trong mùa mưa bão. Thực trạng lấn chiếm kênh rạch kéo dài nhiều năm đã gây áp lực lớn lên hạ tầng kỹ thuật, đồng thời làm gia tăng ô nhiễm môi trường và nguy cơ mất an toàn cho cư dân.

Quá trình triển khai đề án cũng đối mặt với không ít thách thức, trong đó nổi bật là các vướng mắc pháp lý về đất đai và bài toán nguồn vốn. Trước thực tế này, Thành phố xác định cần tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động nhiều hơn cho cơ sở. Theo đó, bí thư đảng ủy cấp xã, phường sẽ trực tiếp chỉ đạo, trong khi chủ tịch UBND cùng cấp chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ và chất lượng dự án. Cách làm này được kỳ vọng giúp rút ngắn thủ tục, nâng cao hiệu quả thực thi, đặc biệt tại những địa bàn phức tạp như Quận 8 hay Nhà Bè.

Một trong những giải pháp trọng tâm là đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội hóa, kết hợp với các mô hình đầu tư như xây dựng, chuyển giao để tạo lập quỹ nhà tái định cư kịp thời. Đồng thời, Thành phố cũng chú trọng khai thác quỹ đất công, phát triển nhà ở xã hội ngay tại chỗ nhằm giảm chi phí và hạn chế xáo trộn đời sống người dân.

Quan điểm xuyên suốt được các đại biểu thống nhất là đảm bảo nơi ở mới phải có chất lượng bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Điều này đòi hỏi các khu tái định cư phải được quy hoạch đồng bộ về hạ tầng, từ giao thông, điện nước đến trường học, cơ sở y tế. Với những trường hợp vướng mắc pháp lý, Thành phố sẽ nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp, nhằm đảm bảo mọi người dân đều có điều kiện ổn định cuộc sống lâu dài.

Song hành với công tác di dời, TP.HCM cũng đang tăng tốc đầu tư hạ tầng và cải tạo hệ thống kênh rạch nội đô. Nhiều dự án lớn đã và đang được triển khai nhằm cải thiện khả năng thoát nước, giảm ngập úng và nâng cao chất lượng môi trường.

Đáng chú ý, dự án cải tạo rạch Ông Bầu và rạch Chín Xiểng với tổng vốn đầu tư gần 3.000 tỷ đồng sẽ được triển khai trong giai đoạn 2026 – 2029. Các hạng mục bao gồm nạo vét, xây dựng kè, hoàn thiện hệ thống thoát nước, giao thông và mảng xanh, góp phần nâng cao khả năng kết nối và cải thiện cảnh quan đô thị. Bên cạnh đó, dự án cải tạo rạch Văn Thánh cũng đang được xúc tiến, hướng tới mục tiêu giảm ngập, tăng khả năng trữ nước và tạo không gian sống xanh cho người dân.

Việc đầu tư đồng bộ các dự án hạ tầng không chỉ giúp giải quyết các vấn đề cấp bách như ngập úng, ô nhiễm mà còn tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững. Khi các tuyến kênh rạch được khơi thông, môi trường được cải thiện và không gian đô thị được tái thiết, chất lượng sống của người dân sẽ từng bước được nâng cao.