Thalassemia – vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng báo động tại Việt Nam

Theo ước tính, hiện có khoảng 13,8% dân số mang gene thalassemia, tương đương hơn 14 triệu người. Đáng chú ý, tại một số dân tộc, tỷ lệ này có thể lên tới 30–40%, trong khi ở dân tộc Kinh – nhóm chiếm đa số dân số – tỷ lệ mang gene bệnh cũng ở mức 9,8%.

Thông tin trên được Phó Giáo sư Vũ Đức Bình, Phó Giám đốc Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, nhấn mạnh tại Lễ mít tinh kỷ niệm Ngày Thalassemia Thế giới (8/5), đồng thời kỷ niệm 15 năm thành lập Trung tâm Thalassemia và trao giải hai cuộc thi về bệnh, diễn ra chiều 8/5 tại Hà Nội.

Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 8.000 trẻ em sinh ra mắc thalassemia, trong đó khoảng 2.000 trường hợp ở mức độ nặng. Đặc biệt, có khoảng 800 thai nhi bị phù thai không thể chào đời.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không triển khai quyết liệt các biện pháp phòng bệnh, thalassemia sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng dân số và tương lai giống nòi. Thalassemia là bệnh di truyền lặn phổ biến nhất trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Người bệnh phải điều trị suốt đời bằng truyền máu định kỳ và sử dụng thuốc thải sắt. Nếu không được điều trị đầy đủ, bệnh có thể gây tổn thương nhiều cơ quan, làm suy giảm nghiêm trọng sức khỏe, chất lượng sống và tuổi thọ.

Đáng lưu ý, người mang gene bệnh thường không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt, khó nhận biết qua bên ngoài, nhưng vẫn có khả năng truyền gene bệnh cho thế hệ sau. Phần lớn chỉ phát hiện khi xét nghiệm hoặc khi sinh con mắc bệnh. Những năm qua, công tác phòng, chống thalassemia đã được Chính phủ và Bộ Y tế quan tâm triển khai.

Bệnh đã được đưa vào Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030. Từ năm 2019, thalassemia nằm trong danh mục các bệnh bắt buộc sàng lọc trước sinh.

Đặc biệt, theo Quyết định số 3472/QĐ-BYT ngày 7/11/2025, thalassemia được xếp hàng đầu trong các bệnh di truyền cần tư vấn và xét nghiệm trước hôn nhân. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm đẩy mạnh hoạt động sàng lọc, tiến tới giảm thiểu số trẻ sinh ra mắc bệnh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác phòng bệnh vẫn còn nhiều thách thức.

Mỗi năm, Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương vẫn tiếp nhận hàng trăm bệnh nhi mới mắc, cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tăng cường truyền thông, mở rộng sàng lọc gene bệnh, đặc biệt tại các khu vực có tỷ lệ mang gene cao.

Trong khuôn khổ sự kiện, hai cuộc thi trực tuyến với chủ đề “Lòng mẹ bao la” và “Người đưa tin giỏi nhất”, diễn ra từ ngày 1/3 đến 8/5/2026, đã thu hút đông đảo người bệnh và người thân tham gia. Các tác phẩm dự thi không chỉ lan tỏa thông điệp nhân văn, mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về gánh nặng của bệnh thalassemia và tầm quan trọng của việc chủ động phòng ngừa.

Các chuyên gia nhấn mạnh, để kiểm soát hiệu quả bệnh thalassemia, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ truyền thông, tư vấn, xét nghiệm tiền hôn nhân đến sàng lọc trước sinh trên phạm vi toàn quốc. Đây là chìa khóa để bảo vệ chất lượng dân số và tương lai phát triển bền vững của đất nước.