Phát triển văn hóa đọc: Ngành xuất bản đứng trước cơ hội 10 tỷ USD

Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã nhấn mạnh nhiều nội dung quan trọng liên quan tới phát triển văn hóa đọc. Đáng chú ý, Chỉ thị số 04 nêu rõ: “Phát triển văn hóa đọc, lấy người đọc là trung tâm, là mục tiêu của hoạt động xuất bản”; “xây dựng thói quen và kỹ năng đọc, tạo nền tảng cho việc học tập suốt đời, từ đó hình thành xã hội học tập”.

Đồng thời, để văn hóa đọc được xây dựng ngay từ trong nhà trường, Chỉ thị số 04 cũng yêu cầu triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn trong hệ thống trường từ tiểu học đến trung học cơ sở để hình thành thói quen đọc sách, phát triển tư duy, xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời.

Theo các chuyên gia, các quan điểm của Chỉ thị số 04 là bước chuyển từ tư duy quản lý một lĩnh vực văn hóa sang tư duy kiến tạo một ngành công nghiệp tri thức.

Chỉ thị 04 đã xác định rõ cần phát triển văn hóa đọc, xác định xuất bản là công cụ của giáo dục, là ngành có vai trò then chốt để phát triển các lĩnh vực khác. Việc tiết đọc sách được triển khai như một môn tự chọn tại các cơ sở giáo dục tiểu học, trung học cơ sở sẽ giúp văn hóa đọc đi sâu vào đời sống, trở thành một kỹ năng thiết yếu, hữu ích cho thế hệ trẻ.

Xây dựng “nền móng” vững chắc

Theo ông Vũ Trọng Đại – Giám đốc Công ty cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời đại (TIMES), văn hóa đọc là “nền móng” của một ngành xuất bản phát triển – nền móng vững thì xây gì cũng được. Hiện Việt Nam vẫn chưa thực sự hình thành “văn hóa đọc” đúng nghĩa, bởi vậy, ông đồng thuận với cách tiếp cận của Chỉ thị 04 khi đặt vấn đề bắt đầu từ việc “tạo dựng thói quen đọc sách”. Theo ông, đây là một lộ trình khoa học và thực tế.

Đồng thời, ông Đại cho rằng, khi đại bộ phận người dân đọc sách, không chỉ dân trí tăng lên mà còn trực tiếp tích luỹ hai loại vốn: vốn tăng trưởng cho ngành xuất bản và vốn tri thức của xã hội làm nền tảng cho đổi mới – sáng tạo.

Tuy nhiên, chúng ta không thể đốt cháy giai đoạn. Hành trình này phải đi từ bước rèn luyện thói quen đọc sách mỗi ngày. Khi kỹ năng được thực hành đủ lâu, nó sẽ hệ thống hóa thành phương pháp, thiết lập nên các hệ giá trị, tiêu chuẩn đánh giá và điểm kết tinh cuối cùng chính là văn hóa đọc.

Từ nhận thức đó, ông Đại cho biết ông rất đồng tình với yêu cầu của Chỉ thị 04 đưa tiết đọc sách vào trường học. Theo ông, trong hai biện pháp khuyến khích và cổ vũ văn hóa đọc là triển khai tiết đọc sách thành môn tự chọn trong hệ thống trường học và hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian văn hóa đọc trong cộng đồng, thì việc giáo dục đọc sách trong nhà trường có ý nghĩa quan trọng và thực chất hơn.

Theo phân tích của ông Đại, trên thực tế, Việt Nam có số lượng thư viện công cộng đứng đầu Đông Nam Á, thế nhưng người dân Việt Nam chưa có thói quen đọc. Điều này phản ánh qua số bản in trên đầu người thấp: bình quân mỗi người dân đọc khoảng 4 cuốn sách/năm.

“Xây dựng và tạo lập thêm nhiều không gian đọc mà không có người đọc hoặc ít được sử dụng thì gây ra lãng phí xã hội. Nếu triển khai nghiêm túc tiết đọc sách trong nhà trường thì sau một thế hệ, thói quen đọc sách sẽ đi vào đời sống, số lượng bản in tăng lên đáng kể so với hiện nay, doanh thu ngành xuất bản có khả năng đạt tới con số 10 tỷ USD”, ông Đại đánh giá.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Phó Vụ trưởng Vụ Báo chí – Xuất bản, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cũng cho rằng, tiết đọc trong trường giúp xây dựng thói quen, kỹ năng đọc cho học sinh từ sớm, hình thành nhân cách cho giới trẻ từ tuổi đi học cho đến lúc trưởng thành.

Bà Linh cho rằng, trụ cột thứ hai của xuất bản là văn hóa đọc. Cho nên, việc đưa tiết đọc sách trở thành một tự chọn trong hệ thống trường học là một chính sách rất tốt cho quá trình hình thành trụ cột thứ hai này. Trong bối cảnh xu hướng đọc sách, nhất là sách giấy đang giảm, quy định này đã đáp ứng yêu cầu của bối cảnh hiện nay.

“Tiết đọc tự chọn là sự khuyến khích vừa đủ để nhà trường đào tạo học sinh các cấp, sinh viên một cách chuyên nghiệp, trang bị bài bản cho học sinh, sinh viên kỹ năng đọc, học, kết hợp giải trí lành mạnh. Phát triển kỹ năng đọc từ sớm cũng sẽ giúp học sinh trau dồi kiến thức, hình thành nhân cách, trở thành công dân toàn cầu, đủ tự tin, bản lĩnh, trình độ để hội nhập quốc tế đồng thời, xây dựng, phát huy giá trị con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, bà Linh cho hay.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh, Chủ tịch HĐQT Saigon Books cũng cho rằng Chỉ thị 04 là vận hội lớn để chúng ta tháo gỡ những “điểm nghẽn” của ngành xuất bản. Tuy nhiên, để Chỉ thị đi vào đời sống, chúng ta cần cần có hành động cụ thể, đơn vị chịu trách nhiệm. Ông Quỳnh đề xuất, việc đọc sách thành môn tự chọn nên triển khai ngay từ năm học 2027.