Nghịch lý tại nhiều cơ sở y học cổ truyền ‘điều trị Đông y nhưng dùng chủ yếu thuốc Tây’

Đây là những con số được cơ quan Bảo hiểm xã hội Việt Nam nêu ra, đặt ra nhiều câu hỏi về thực trạng hoạt động của hệ thống YHCT hiện nay.

Ông Nguyễn Tất Thao, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát thanh toán BHXH, BHYT điện tử (BHXH Việt Nam), cho biết năm 2025, tổng chi phí khám chữa bệnh YHCT được BHYT chi trả đạt hơn 3.200 tỷ đồng, chiếm 5,8% tổng chi phí khám chữa bệnh BHYT. Chỉ trong 4 tháng đầu năm, con số này đã vượt 1.034 tỷ đồng. Tuy nhiên, điều đáng chú ý nằm ở cơ cấu điều trị và kê đơn tại nhiều bệnh viện YHCT.

Ông Thao cho biết, tại nhiều bệnh viện YHCT, tỷ lệ chỉ định điều trị nội trú rất cao, phổ biến trên 80%, thậm chí có nơi lên đến gần 100%.

Cụ thể, năm 2025, một số cơ sở ghi nhận tỷ lệ rất cao như: BV YHCT Hải Phòng, BV YDCT tỉnh Quảng Ninh, BV YHCT Nghệ An (99,9%); BV YHCT Thanh Hóa, BV Phục hồi chức năng Nghệ An (99,8%); BV YHCT Thái Nguyên (99,2%); BV YHCT Nam Định (93,3%); BV PHCN Sơn La (89,2%); BV YHCT Hà Tĩnh (85,9%); BV YDCT–PHCN Cà Mau (85,2%)… Theo báo cáo, trong 4 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này vẫn chưa giảm.

Không chỉ nội trú, tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược tại các cơ sở YHCT cũng ở mức đáng lưu ý.

Ông Thao dẫn chứng tại BV Châm cứu Trung ương, tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược giai đoạn 2023–2025 lần lượt là 93% – 98% – 88%. Tại BV YDCT Ngọc Thiện là 78% – 86% – 84%; BV YHCT Hà Nội 90% – 83% – 73%; BV YDCT Vĩnh Phúc 78% – 76% – 61%…

Ông Thao cho biết có tình trạng bác sĩ khám YHCT nhưng lại kê đơn thuốc tân dược. Ngoài ra, tại một số phòng khám đa khoa, chi phí khám chữa bệnh trong lĩnh vực YHCT và phục hồi chức năng chiếm tới 80–90% tổng chi phí BHYT.

Phản hồi về vấn đề này, đại diện BV Châm cứu Trung ương cho biết giai đoạn 2023–2024, bệnh viện gặp khó khăn trong đấu thầu thuốc YHCT, dẫn tới tình trạng không có thuốc để sử dụng và buộc phải thay thế bằng thuốc tân dược.

Hiện nay, việc đấu thầu đã được tháo gỡ, nguồn thuốc YHCT đã có trở lại nên tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược đang giảm dần.

Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), thừa nhận nhiều cơ sở YHCT có số ngày điều trị ngoại trú trung bình dài, tuy nhiên việc xác định có lạm dụng hay không còn khó do đặc thù chuyên môn của YHCT.

Bà cũng cho biết một số bệnh viện chưa cung cấp đầy đủ số giường theo giấy phép hoạt động để đưa vào hợp đồng KCB BHYT như BV YHCT Trung ương, BV Tuệ Tĩnh, BV Châm cứu Trung ương, gây khó khăn trong thanh toán BHYT.

Theo bà Trang, hiện Bộ Y tế đang tổng hợp các vướng mắc liên quan Thông tư 22/2023/TT-BYT và Nghị định 96/2023/NĐ-CP để báo cáo Chính phủ xem xét, xử lý.

Một bất cập khác là danh mục thuốc BHYT chưa phù hợp thực tiễn, đặc biệt thuốc thủy châm – phương pháp thường quy trong YHCT hiện mới chỉ có 8 thuốc được chi trả trong tổng số 276 danh mục thuốc của Bộ Y tế.

PGS.TS Trần Văn Thanh, Giám đốc BV Châm cứu Trung ương cho biết, bệnh viện được phân bổ hơn 35.000 thẻ BHYT nhưng đến năm 2025 mới đạt hơn 18.300 thẻ. Đáng chú ý, nhóm học sinh, sinh viên và hộ cận nghèo chiếm tới 66,2%.

Theo ông Thanh, quy định phân tuyến và giới hạn địa bàn khiến người dân khó đăng ký khám ban đầu tại bệnh viện. Hiện bệnh viện chỉ tiếp nhận người thuộc 4 phường tại Hà Nội, dù có nhiều người bệnh có nhu cầu.

Ngoài ra, nhóm học sinh – sinh viên là nhóm ít sử dụng dịch vụ YHCT, khiến bệnh viện khó phát huy thế mạnh chuyên môn.

Từ thực tế trên, lãnh đạo BV Châm cứu Trung ương đề xuất cần tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, đặc biệt là mở rộng phạm vi đăng ký khám chữa bệnh và thông tuyến đối với người trên 60 tuổi, đồng thời ưu tiên chăm sóc sức khỏe bằng YHCT.

“Để phát triển y học cổ truyền cần sớm giải quyết những bất cập hiện nay,” ông Trần Văn Thanh nhấn mạnh.