Lai Châu “đánh thức” tiềm năng nông nghiệp xanh: Dược liệu, sâm trở thành trụ cột mới

Hội nghị nhằm định hình hướng đi cho nông nghiệp Lai Châu theo mô hình xanh, tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời nhận diện tiềm năng, lợi thế của các sản phẩm chủ lực, đặc biệt là dược liệu và sâm Lai Châu, để nâng cao giá trị gia tăng và hoàn thiện chuỗi từ sản xuất đến tiêu thụ.

Ba nhóm nội dung lớn được thảo luận là phát triển nông nghiệp hàng hóa và dược liệu theo hướng kinh tế xanh; nâng cao chuỗi giá trị thông qua vùng nguyên liệu, chế biến sâu, logistics, truy xuất nguồn gốc; và thúc đẩy liên kết, thu hút đầu tư giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Ghi nhận trong khuôn khổ hội nghị, nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác cũng đã được ký kết nhằm phát triển vùng nguyên liệu, chuyển giao công nghệ và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Khu trưng bày sản phẩm OCOP và nông sản xanh của Lai Châu cũng thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư và người dân.

Tại Hội nghị, ông Phạm Văn Duy – Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi Trường) cho biết, Lai Châu có diện tích tự nhiên hơn 9.000 km², với trên 500.000 ha rừng và hơn 16.000 ha mặt nước hồ thủy điện – nền tảng thuận lợi cho phát triển nông nghiệp hữu cơ. Tỉnh đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa như chè (khoảng 11.000 ha), quế (trên 12.500 ha), cây ăn quả (hơn 7.400 ha), mắc ca (khoảng 7.400 ha) và lúa đặc sản (1.800 ha).

Đáng chú ý, diện tích sâm Lai Châu hiện đạt hơn 140 ha và có thể mở rộng lên khoảng 20.000 ha vào năm 2030; dược liệu dưới tán rừng hơn 10.700 ha, sản lượng khoảng 3.000 tấn mỗi năm, đây là nhóm sản phẩm được đánh giá có lợi thế cạnh tranh cao trong phân khúc giá trị.

Tuy nhiên, nông nghiệp hữu cơ của tỉnh vẫn phát triển chậm. Tổng diện tích canh tác đạt tiêu chuẩn còn hơn 520 ha, trong đó hữu cơ chỉ chiếm 42,5 ha (0,82%). Sản xuất phân tán, thiếu liên kết khiến việc áp dụng tiêu chuẩn gặp khó; tỷ lệ liên kết trong sản xuất lúa và dược liệu đều ở mức rất thấp.

Ngoài ra, chi phí chứng nhận hữu cơ cao, số lượng tổ chức chứng nhận hạn chế, cùng với việc thiếu đầu tư vào chế biến sâu khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng. Nhiều vùng nguyên liệu lớn chưa có nhà máy chế biến, liên kết chuỗi còn lỏng lẻo; địa hình chia cắt cũng làm tăng chi phí sản xuất và vận chuyển.

Để tháo gỡ các “nút thắt”, cơ quan chuyên môn đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm như phát triển vùng sản xuất hữu cơ tập trung gắn mã số vùng trồng; tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân; tăng cường quản lý chất lượng, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ; đồng thời hoàn thiện cơ chế chính sách, huy động nguồn lực xã hội hóa cho phát triển nông nghiệp hữu cơ.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường – Nguyễn Quốc Trị đánh giá, Lai Châu có lợi thế nổi bật để phát triển nông nghiệp xanh nhờ hệ sinh thái đa dạng, diện tích rừng lớn và nhiều sản phẩm bản địa giá trị cao. Tỉnh được khuyến nghị tập trung phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô phù hợp, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, đồng thời khai thác kinh tế lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng và thị trường carbon để tạo động lực tăng trưởng mới.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng nêu 3 vấn đề cần lưu ý: Thứ nhất, phát triển nông nghiệp hàng hóa và dược liệu xanh, bền vững không chỉ là yêu cầu cơ cấu lại ngành sản xuất, mà còn là động lực để Lai Châu thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số; Thứ hai, phát triển nông nghiệp hàng hóa của Lai Châu phải có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải; Thứ ba, Phát triển dược liệu của tỉnh Lai Châu phải trở thành hướng đi riêng, nhưng nhất định không được làm theo phong trào.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị cũng nhấn mạnh: “Tỉnh Lai Châu muốn phát triển nhanh hơn thì phải chọn đúng việc để làm; muốn phát triển bền vững hơn thì phải làm đúng cách để thực hiện; muốn thực hiện được mục tiêu tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số, thì phải tạo được những động lực tăng trưởng mới từ chính lợi thế của mình”. Trong những lợi thế đó, nông nghiệp hàng hóa đặc sản và dược liệu xanh, bền vững chính là hai hướng đi rất quan trọng. Đối với nông nghiệp hàng hóa, phải đi theo hướng “đặc sản, chất lượng cao, liên kết chuỗi, chế biến sâu, thị trường ổn định”. Đối với dược liệu, phải đi theo hướng “dưới tán rừng, có quy hoạch, có tiêu chuẩn, có thương hiệu và có lợi ích hài hòa giữa doanh nghiệp, người dân và Nhà nước.”

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nói: Lai Châu phải thực hiện cho được bốn chuyển đổi lớn, đó là “Từ sản xuất sang kinh tế; từ manh mún sang liên kết; từ bán thô sang chế biến; từ tiềm năng sang giá trị thực”.

“Làm được như vậy, Lai Châu không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân, bảo vệ tốt tài nguyên rừng và môi trường sinh thái, mà còn tạo ra động lực tăng trưởng mới, thực chất, bền vững, góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và tăng trưởng cao của tỉnh trong giai đoạn tới.” – Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh.