Khám miễn phí toàn dân: Chữa bệnh từ gốc, bớt cảnh “có bệnh mới vái tứ phương”

Theo đó, từ năm 2026 sẽ ưu tiên khám miễn phí cho người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính, người dân vùng sâu vùng xa, miền núi, hải đảo và các khu vực đặc biệt khó khăn.

Thầy thuốc Ưu tú, Bác sĩ (BS) Chuyên khoa I Bùi Anh Giao, nguyên Giám đốc Bệnh viện Đa khoa khu vực Phú Thọ gọi đây là “một quyết sách mang tính nhân văn sâu sắc”.

BS Giao cho rằng khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế giữa thành thị và nông thôn suốt nhiều năm qua vẫn là “khoảng trống” lớn của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Ở nhiều vùng sâu, vùng xa, không ít người dân chỉ tìm đến bệnh viện khi bệnh đã chuyển nặng vì hoàn cảnh kinh tế eo hẹp, đường sá cách trở và tâm lý ngại khám chữa bệnh từ sớm.

Ông chia sẻ: “Thông qua chương trình này, đặc biệt là người nghèo và các đối tượng yếu thế sẽ có cơ hội tiếp cận nền y tế hiện đại, chất lượng cao hơn. Đây là điều rất quan trọng đối với bà con ở vùng khó khăn, nơi trước đây nhiều người không đủ điều kiện để đến các bệnh viện lớn khám chữa bệnh”.

3 nhiệm kỳ làm công tác quản lý bệnh viện tại khu vực vẫn còn gặp nhiều khó khăn, BS Giao hiểu điều ý nghĩa nhất của khám sàng lọc không nằm ở số lượng người được khám mà ở khả năng phát hiện sớm bệnh tật, điều có thể quyết định sự sống còn của một con người.

Ông kể, trong hàng chục năm làm nghề, điều day dứt nhất là chứng kiến nhiều bệnh nhân đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn không còn cơ hội điều trị tối ưu.

“Có những bệnh nếu phát hiện sớm thì việc điều trị rất đơn giản. Nhưng khi người bệnh đến muộn, bệnh đã di căn hoặc biến chứng nặng thì bác sĩ cũng bất lực. Đó là nỗi đau lớn nhất của người thầy thuốc”, BS Giao trầm giọng.

Nhiều năm qua, người dân vẫn mang tâm lý “đau mới đi khám”. Không ít người chấp nhận chịu đựng vì sợ tốn kém, sợ mất thời gian hoặc đơn giản là sợ phát hiện bệnh. Ở các tỉnh miền núi hay vùng nông thôn, chuyện một người phải mất cả ngày, thậm chí vài ngày để xuống bệnh viện tuyến trên khám bệnh không hiếm gặp. Chính sự bất tiện ấy tạo nên vòng luẩn quẩn: Ngại khám phát hiện muộn, điều trị khó khăn và tốn kém hơn rất nhiều.

“Ngại đi lại, ngại chờ đợi, sợ biết mình có bệnh… Đó là tâm lý rất phổ biến. Nhưng càng phát hiện muộn thì chi phí điều trị càng lớn, khả năng cứu chữa càng thấp”, BS Giao bộc bạch.

Tuy nhiên, để biến chủ trương thành hiệu quả thực tế, theo BS Giao, ngành y tế sẽ phải đối diện áp lực khổng lồ về nhân lực. Ông cho rằng khám sàng lọc toàn dân không thể làm theo kiểu phong trào hay hình thức để lấy số liệu báo cáo.

“Mục tiêu cốt lõi là phát hiện sớm bệnh lý tiềm ẩn và chuyển tuyến điều trị kịp thời. Nếu khám qua loa thì không có ý nghĩa”, BS Giao nhấn mạnh.

Hiện nay điều đáng lo ngại nhất là sự thiếu hụt đội ngũ bác sĩ có kinh nghiệm chuyên môn vững vàng. Không phải bác sĩ nào cũng đủ năng lực phát hiện bệnh từ những dấu hiệu rất sớm, rất kín đáo. Ông cũng thẳng thắn nhìn nhận, ở một số nơi vẫn còn tình trạng khám bệnh mang tính chủ quan, chưa chú trọng đầy đủ các bước khám lâm sàng cơ bản như nhìn, sờ, gõ, nghe tim phổi… khiến việc chẩn đoán gặp khó khăn.

BS Giao chỉ rõ, việc khám lâm sàng đơn thuần không thể đáp ứng yêu cầu phát hiện sớm các bệnh phổ biến hiện nay như tiểu đường, tăng huyết áp, gout hay nhiều bệnh ung thư. Muốn sàng lọc hiệu quả phải đi kèm hệ thống xét nghiệm, máy móc hiện đại và đội ngũ kỹ thuật viên đủ năng lực đọc kết quả.

“Phát hiện bệnh sớm phải kết hợp giữa kinh nghiệm của bác sĩ và thiết bị chẩn đoán hiện đại. Điều này đòi hỏi đầu tư rất lớn về máy móc, hóa chất và nhân lực”, ông phân tích.

Trong bối cảnh thiếu bác sĩ, BS Giao cho rằng ngành y tế cần tính tới việc huy động thêm các nguồn lực xã hội, đặc biệt là đội ngũ y bác sĩ đã nghỉ hưu.

“Đây là lực lượng giàu kinh nghiệm và rất tâm huyết. Nếu có cơ chế phù hợp, họ hoàn toàn có thể tiếp tục đóng góp cho công tác khám sàng lọc cộng đồng”, ông chia sẻ thêm.

Ngoài ra, việc triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân cũng đặt ra không ít khó khăn. Nhiều người dân, nhất là người lớn tuổi ở nông thôn, vẫn còn xa lạ với điện thoại thông minh và các ứng dụng công nghệ. Ngay cả nhiều cơ sở y tế hiện nay cũng còn lúng túng trong việc kết nối, quản lý dữ liệu điện tử.

“Không thể chỉ triển khai công nghệ mà thiếu hướng dẫn cụ thể cho người dân. Song song với chuyển đổi số phải là quá trình phổ cập, hỗ trợ để người dân tiếp cận được”, ông nhận định.

Vị bác sĩ cho rằng để chương trình khám sức khỏe miễn phí toàn dân thành công, cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị chứ không thể chỉ đặt áp lực lên riêng ngành y tế. Bên cạnh nội lực của ngành y gồm nhân lực, thiết bị, chuyên môn và tinh thần trách nhiệm, còn cần sự hỗ trợ quyết liệt từ chính quyền địa phương và sự thay đổi nhận thức của chính người dân.

“Khám bệnh không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm với chính bản thân, gia đình và xã hội. Khi phát hiện bệnh sớm, người dân sẽ giảm được rất nhiều đau đớn, chi phí và gánh nặng về sau”, BS Giao bày tỏ.

Ở góc nhìn của một người làm nghề hơn nửa đời người, BS Giao cho rằng giá trị lớn nhất của chương trình không chỉ là miễn phí một lần khám bệnh, mà là tạo ra bước chuyển trong tư duy chăm sóc sức khỏe của cộng đồng: Từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ bị động sang chủ động giữ gìn sức khỏe. Và nếu làm được điều đó, sẽ có thêm nhiều người không còn phải nghe những lời đau xót trong bệnh viện: “Giá như phát hiện sớm hơn…”.