Hộ kinh doanh cần được tiếp sức thay vì tăng gánh nặng thủ tục

Từ áp lực quản lý đến bài toán “dễ tuân thủ” cho hộ kinh doanh

Khi các quy định mới về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử bắt đầu được triển khai từ đầu năm 2026, nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ đã bước vào giai đoạn khó khăn chưa từng có. Không chỉ chịu tác động bởi sức mua suy giảm, khu vực này còn phải đối mặt với áp lực thích ứng với hàng loạt yêu cầu pháp lý mới trong khi năng lực vận hành còn hạn chế.

Báo cáo kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố cho thấy có tới 73,3% hộ kinh doanh được khảo sát đánh giá các thủ tục pháp lý và hành chính đang trở thành rào cản lớn nhất đối với hoạt động kinh doanh hiện nay. Những nghiệp vụ vốn được xem là bình thường trong môi trường doanh nghiệp như kê khai thuế, lập hóa đơn điện tử, hạch toán chi phí hay xử lý lỗi phần mềm lại đang là thách thức rất lớn với các hộ quy mô siêu nhỏ.

Khó khăn này đặc biệt rõ nét ở nhóm hộ kinh doanh lớn tuổi, có trình độ công nghệ hạn chế hoặc hoạt động tại khu vực nông thôn. Trong bối cảnh yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp, không ít hộ chọn giải pháp thu hẹp quy mô hoặc duy trì hoạt động cầm chừng thay vì mở rộng kinh doanh vì lo ngại rủi ro bị xử phạt.

Theo báo cáo, vấn đề của khu vực hộ kinh doanh hiện không đơn thuần nằm ở sức cầu thị trường đi xuống mà còn xuất phát từ sự thiếu tương thích giữa yêu cầu quản lý và khả năng thực thi thực tế của các đơn vị nhỏ lẻ. Chính vì vậy, định hướng chính sách cần thay đổi theo hướng giảm gánh nặng tuân thủ thay vì tiếp tục tăng áp lực quản lý.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là đơn giản hóa các quy định liên quan đến thuế, kế toán và hóa đơn điện tử để phù hợp hơn với năng lực của nhóm hộ siêu nhỏ. Song song với đó là việc phát triển các công cụ hỗ trợ chi phí thấp như phần mềm kế toán đơn giản, tài liệu hướng dẫn dễ hiểu hoặc đội ngũ hỗ trợ trực tiếp tại địa phương nhằm giúp hộ kinh doanh thích nghi thuận lợi hơn với quy định mới.

Hộ kinh doanh cần được hỗ trợ theo từng nhóm thay vì áp dụng đồng loạt

Không chỉ đối mặt với rào cản pháp lý, khu vực hộ kinh doanh còn đang chịu áp lực lớn từ sự suy giảm của thị trường. Theo khảo sát trong báo cáo, hơn 81% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu giảm trong năm 2025, trong khi trên 75% cho biết lượng khách hàng sụt giảm mạnh. Với đặc thù hoạt động quy mô nhỏ, chủ yếu dựa vào lao động gia đình và biên lợi nhuận thấp, khả năng chống chịu của khu vực này trước biến động kinh tế là rất hạn chế.

Dù vậy, đây vẫn là một cấu phần quan trọng của nền kinh tế tư nhân Việt Nam. Đến cuối năm 2025, cả nước có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động và đóng góp đáng kể cho ngân sách nhà nước. Tại nhiều địa phương, đặc biệt ở nông thôn và các đô thị nhỏ, khu vực hộ kinh doanh còn đóng vai trò như lớp đệm an sinh và nguồn sinh kế chủ lực của hàng triệu gia đình.

Từ thực tế đó, báo cáo cho rằng chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo hướng phân tầng thay vì áp dụng đồng loạt cho toàn bộ khu vực hộ kinh doanh. Với nhóm hộ phụ thuộc hoàn toàn vào hoạt động kinh doanh để duy trì thu nhập, ưu tiên cần là các giải pháp giúp giảm sốc và tăng khả năng chống chịu trước biến động thị trường.

Trong khi đó, nhóm hộ siêu nhỏ và dễ tổn thương cần được hỗ trợ nhiều hơn về quản trị cơ bản, kỹ năng tuân thủ pháp lý và khả năng tiếp cận công nghệ. Riêng các hộ có quy mô lớn hơn, có nhu cầu giao dịch B2B hoặc mở rộng hoạt động, chính sách nên tập trung thúc đẩy chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Báo cáo cũng lưu ý rằng việc khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp sẽ khó đạt hiệu quả nếu chỉ dừng ở các khẩu hiệu hoặc ưu đãi mang tính hình thức. Trọng tâm cần là giảm chi phí chuyển đổi thực tế thông qua các gói hỗ trợ tài chính trong giai đoạn đầu, đơn giản hóa thủ tục hành chính sau chuyển đổi và hỗ trợ kế toán – thuế trong những năm đầu vận hành.

Theo nhận định của báo cáo, nếu không giải quyết được tâm lý lo ngại về chi phí và rủi ro sau chuyển đổi, tỷ lệ sẵn sàng lên doanh nghiệp của các hộ kinh doanh sẽ tiếp tục ở mức thấp. Quan trọng hơn, khu vực hộ kinh doanh cần được nhìn nhận không chỉ là đối tượng phải quản lý hiệu quả hơn mà còn là lực lượng cần được hỗ trợ để phát triển bền vững. Việc củng cố sức chống chịu cho khu vực này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội và tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn của kinh tế tư nhân Việt Nam.