Cuộc săn đồng, niken và coban dưới đáy biển sắp bắt đầu

Theo Ilya Epikhin, Giám đốc tài nguyên thiên nhiên toàn cầu tại công ty tư vấn Arthur D. Little, nhu cầu kim loại phục vụ xe điện, pin lưu trữ và chuyển đổi năng lượng đang khiến các quốc gia và doanh nghiệp ngày càng chú ý tới nguồn tài nguyên khổng lồ nằm dưới đáy đại dương.

“Trong bối cảnh hàm lượng đồng trong quặng đang giảm, nguồn cung coban tập trung vào một số ít quốc gia và các mỏ mới ngày càng khan hiếm, thế giới bắt đầu nhìn xuống đáy biển như một giải pháp thay thế,” ông nói với Platts thuộc S&P Global Commodity Insights.

Trọng tâm của cuộc đua hiện nay là các khối khoáng đa kim (polymetallic nodules) nằm ở độ sâu 4.000-6.000 mét dưới đáy biển. Những khối khoáng này chứa hàm lượng mangan cao cùng niken, đồng và coban – các kim loại then chốt trong sản xuất pin và công nghệ năng lượng sạch. Khác với các mỏ trên đất liền, các khối khoáng này nằm trực tiếp trên đáy biển và có thể được thu gom mà không cần đào sâu hay bóc đất đá.

Khu vực được đánh giá giàu tài nguyên nhất là Clarion-Clipperton Zone (CCZ) ở phía bắc Thái Bình Dương, trải rộng khoảng 4 triệu km² giữa Hawaii và Mexico. Theo ước tính, khu vực này có thể chứa tới 30 tỷ tấn quặng dạng nốt sần. Dù đã được nghiên cứu từ thập niên 1960, việc khai thác trước đây chưa khả thi do giá kim loại thấp và công nghệ còn hạn chế.

Bước ngoặt mới xuất hiện khi công ty The Metals Company (TMC) của Canada nộp hồ sơ xin giấy phép khai thác thương mại lên Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA). TMC cho biết các hồ sơ đã được xác nhận đáp ứng quy định và quyết định cuối cùng có thể được đưa ra vào quý I/2027. Nếu được thông qua, đây sẽ là dự án khai thác khoáng sản đáy biển thương mại đầu tiên trên thế giới.

Động thái của Mỹ đang tạo áp lực lớn lên International Seabed Authority (ISA) – cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc chịu trách nhiệm quản lý tài nguyên đáy biển quốc tế. Dù ISA đã thảo luận Bộ luật Khai thác Đáy biển suốt nhiều năm, các quốc gia thành viên vẫn chưa đạt đồng thuận về tiêu chuẩn môi trường, cơ chế giám sát và tiền bản quyền.

Trong khi đó, Mỹ lại không phải thành viên của ISA và có luật riêng cho phép cấp phép khai thác khoáng sản đáy biển, kể cả tại vùng biển quốc tế.

Theo giới phân tích, nếu Washington đi trước trong việc hợp pháp hóa khai thác thương mại, ISA có thể buộc phải tăng tốc hoàn thiện khung pháp lý toàn cầu để tránh việc các quốc gia và doanh nghiệp tìm đến Mỹ như một “lối đi riêng”.

Dù vậy, khai thác đáy biển sâu vẫn gây tranh cãi dữ dội. Các nhà khoa học cảnh báo hoạt động thu gom khoáng sản có thể làm xáo trộn lớp trầm tích, gây tổn hại hệ sinh thái biển sâu vốn còn rất ít được nghiên cứu. Một số tập đoàn lớn như BMW đã tuyên bố sẽ không sử dụng khoáng sản đáy biển cho đến khi các tác động môi trường được đánh giá đầy đủ.

Theo Epikhin, công nghệ robot tự động có thể giúp giảm thiểu tác động sinh thái trong tương lai, nhưng chi phí hiện vẫn rất cao. Dù còn nhiều rào cản, ông tin rằng ngành khai thác khoáng sản đáy biển sẽ bắt đầu bước vào giai đoạn thương mại hóa từ năm 2027, mở ra một cuộc cạnh tranh mới về tài nguyên chiến lược dưới lòng đại dương.

Nếu hoạt động khai thác đáy biển sâu thực sự được thương mại hóa từ năm 2027, thế giới có thể bước vào một cuộc cạnh tranh tài nguyên hoàn toàn mới, nơi đáy đại dương trở thành nguồn cung chiến lược cho ngành xe điện, pin lưu trữ và công nghệ năng lượng sạch. Tuy nhiên, cùng với kỳ vọng giải quyết bài toán thiếu hụt đồng, niken và coban, cuộc đua này cũng đặt ra câu hỏi lớn về môi trường, khi nhân loại vẫn chưa hiểu đầy đủ những hệ sinh thái mong manh nằm sâu hàng nghìn mét dưới lòng đại dương.