Cô gái Mường và hành trình thắp sáng ngọn lửa hạnh phúc từ dược liệu

Gieo niềm tin từ những cây thuốc bản Mường

Phạm Thị Hậu, sinh ra và lớn lên trong gia đình người Mường ở thôn Xanh, xã Cẩm Thạch, Thanh Hóa. Tuổi thơ chị gắn với những buổi theo mẹ, theo bà lên rừng hái lá thuốc. Khi ấy, những cây cà gai leo, xạ đen, kim ngân hoa hay chè dây chỉ đơn giản là “thuốc của người bản”. Người đau bụng thì hái nắm lá đun nước uống, người mệt mỏi thì tìm vài loại rễ cây sắc lên. Tri thức dân gian ấy cứ tự nhiên ngấm vào chị qua năm tháng

“Ngày nhỏ tôi chưa từng nghĩ sau này mình sẽ gắn bó với dược liệu. Nhưng càng lớn, tôi càng thấy tiếc khi nhiều cây thuốc quý dần biến mất, còn người trẻ thì không mặn mà với nghề”, chị Hậu cho biết.

Sau những năm học tập và trải nghiệm, chị nhận ra vùng đất quê hương có rất nhiều lợi thế để phát triển dược liệu sạch. Khí hậu phù hợp, thổ nhưỡng màu mỡ và đặc biệt là vốn tri thức bản địa phong phú của đồng bào Mường chính là “kho báu” chưa được đánh thức.

Năm 2024, với sự hỗ trợ của Đoàn xã Cẩm Thạch, chị Hậu cùng với một số chị em chung chí hướng đã thành lập HTX Nông dược hạnh phúc. Giống với tên gọi, chị Hậu và các thành viên trong HTX muốn thắp lên ngọn lửa hạnh phúc của bà con ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Những ngày đầu HTX đi vào hoạt động, chị đã đi từng nhà vận động người dân trồng dược liệu, tuy nhiên không ít người tỏ ra nghi ngại. Ở vùng cao, bà con đã quen với cây ngô, cây sắn. Những loại cây thuốc tưởng như chỉ mọc hoang trong rừng rất khó khiến họ tin có thể trở thành hàng hóa mang lại thu nhập ổn định.

Có thời điểm, chị phải tự mình đi từng bản, gặp từng hộ dân để giải thích về quy trình trồng, đầu ra sản phẩm và giá trị kinh tế lâu dài. Những chuyến đi nối dài qua các con dốc quanh co, có hôm mưa lạnh ngấm vào áo, nhưng chị vẫn kiên trì bởi chị hiểu: muốn thay đổi, trước tiên phải gieo được niềm tin.

Vốn gắn bó với rễ cây, ngọn cỏ từ nhỏ nên chị hiểu khá rõ đặc tính của từng loại cây thuốc, xem chúng như những người bạn thân thuộc của núi rừng. Cây nào ưa bóng, cây nào cần nhiều nước, thời điểm nào thu hái để đạt dược tính tốt nhất… chị đều cẩn thận ghi nhớ. Không chỉ học từ kinh nghiệm dân gian, chị còn tìm tòi thêm kiến thức khoa học để nâng cao chất lượng sản phẩm.

Những ngày đầu khởi nghiệp, khó khăn lớn nhất là vốn và thị trường. Có thời điểm dược liệu làm ra chưa tiêu thụ được, chị phải mang sản phẩm đi giới thiệu ở nhiều nơi. Từ các hội chợ nhỏ trong tỉnh đến những phiên kết nối sản phẩm vùng miền, chị đều tranh thủ tham gia với hy vọng nhiều người biết đến dược liệu quê hương hơn.

“Có lúc tôi cũng nản lòng. Nhưng rồi nghĩ đến bà con đã tin mình để trồng cây thuốc, tôi lại tự nhủ không thể bỏ cuộc”, chị kể.

Sự kiên trì ấy dần mang lại trái ngọt. Những vùng trồng dược liệu từng bước hình thành. Người dân bắt đầu thấy được hiệu quả kinh tế từ cây thuốc bản địa. Nhiều hộ có thêm thu nhập ổn định, đời sống cải thiện rõ rệt.

Không dừng lại ở việc bán nguyên liệu thô, chị còn hướng đến chế biến sâu để nâng giá trị sản phẩm. Từ các loại trà thảo dược, cao dược liệu đến sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thiên nhiên, tất cả đều mang theo mong muốn giữ trọn hương vị núi rừng quê hương.

Điều khiến chị vui nhất không phải doanh thu, mà là ngày càng có nhiều phụ nữ vùng cao mạnh dạn tham gia làm kinh tế. Những người từng chỉ quanh quẩn với nương rẫy nay đã biết chăm sóc vùng dược liệu, đóng gói sản phẩm, học cách bán hàng và chủ động hơn trong cuộc sống.

“Nhìn chị em có việc làm, có thêm thu nhập để nuôi con ăn học, tôi thấy mọi cố gắng đều xứng đáng”, chị nói, ánh mắt ánh lên niềm hạnh phúc giản dị.

Thắp ngọn lửa giữ rừng, giữ nghề

Với chị, dược liệu không chỉ là câu chuyện kinh tế. Đó còn là cách để giữ rừng và gìn giữ tri thức bản địa của người Mường.

Ngày trước, nhiều người vào rừng khai thác cây thuốc theo kiểu tận diệt. Có những loài dược liệu quý dần trở nên hiếm gặp. Vì thế, chị lựa chọn hướng phát triển bền vững, gây trồng thay vì chỉ phụ thuộc vào tự nhiên.

Chị luôn nhắc bà con rằng, nếu biết trân trọng rừng thì rừng sẽ nuôi sống con người lâu dài. Những vùng trồng dược liệu dưới tán rừng không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

Song song với đó, chị cố gắng lưu giữ những bài thuốc dân gian của người Mường. Theo chị, đó là một phần văn hóa quý giá được truyền từ đời này sang đời khác. Nhiều bài thuốc sử dụng cây cỏ quanh nhà, đơn giản nhưng chứa đựng sự am hiểu sâu sắc về tự nhiên của cha ông.

Có những đêm chị ngồi hàng giờ nghe các cụ cao niên kể về từng loại lá thuốc, từng cách chữa bệnh xưa để ghi chép lại. Chị sợ rằng nếu không lưu giữ kịp thời, một ngày nào đó những tri thức ấy sẽ biến mất cùng lớp người già trong bản.

Không ít người trẻ ở quê từng muốn rời núi xuống thành phố tìm việc. Nhưng khi mô hình dược liệu phát triển, nhiều bạn trẻ bắt đầu nghĩ khác. Họ nhận ra quê hương cũng có thể mở ra cơ hội nếu biết khai thác tiềm năng bản địa một cách bền vững.

Đó có lẽ là điều đáng quý nhất trong hành trình chị đang đi: truyền cảm hứng để người trẻ thêm yêu và tự hào về quê hương mình.

Giữa nhịp sống hiện đại đầy biến động, câu chuyện của cô gái Mường chọn trở về với cây thuốc quê hương khiến nhiều người xúc động bởi sự bền bỉ và chân thành. Chị không tạo nên những điều quá lớn lao, nhưng bằng tình yêu với núi rừng và khát vọng cống hiến, chị đang âm thầm thắp lên một ngọn lửa đẹp.

Ngọn lửa ấy được nhen lên từ mùi thơm của lá thuốc sau cơn mưa rừng, từ những bàn tay chai sần của người phụ nữ vùng cao, từ niềm tin rằng quê hương mình vẫn còn rất nhiều giá trị đáng để gìn giữ.

Và trên những triền núi xứ Thanh hôm nay, những vườn dược liệu xanh mướt vẫn đang lớn lên từng ngày, như chính khát vọng của cô gái Mường năm nào — người đã chọn bắt đầu tương lai từ những điều bình dị nhất của bản làng mình.