Chuẩn hóa tiêu chí, nâng chuẩn công nhận đô thị thông minh trên toàn quốc

Hướng dẫn mới của Bộ Xây dựng cụ thể hóa Nghị định 269/2025/NĐ-CP, quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí và quy trình đánh giá nhằm bảo đảm việc công nhận đô thị thông minh được thực hiện minh bạch, dựa trên kết quả thực tế.

Bộ Xây dựng vừa ban hành hướng dẫn triển khai một số nội dung của Nghị định số 269/2025/NĐ-CP, đặt ra khung nguyên tắc, tiêu chí và chỉ số nhằm đánh giá, công nhận cấp độ trưởng thành của đô thị thông minh trên phạm vi cả nước. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm quá trình phát triển đô thị thông minh diễn ra thực chất, có kiểm chứng và đồng bộ giữa các địa phương.

Theo hướng dẫn mới, việc đánh giá phải tuân thủ các nguyên tắc công khai, khách quan và minh bạch, đồng thời áp dụng thống nhất hệ thống tiêu chí, chỉ số theo quy định. Mọi kết quả công nhận đều phải dựa trên dữ liệu, hồ sơ và thành quả thực tế tại thời điểm xem xét. Đáng chú ý, cơ quan chức năng không chấp nhận việc đánh giá dựa trên định hướng, đề án hoặc kế hoạch chưa tạo ra kết quả cụ thể. Yếu tố trung thực, trách nhiệm giải trình được nhấn mạnh nhằm tránh tình trạng “đi trước thành tích, đi sau thực chất”.

Hệ thống đánh giá được thiết kế theo ba nấc thang tăng dần gồm: cấp độ xây dựng nền tảng, cấp độ liên kết hệ thống và cấp độ đổi mới quản trị. Cách tiếp cận này phản ánh tiến trình phát triển từ việc hoàn thiện hạ tầng, tích hợp các hệ thống đến nâng cao năng lực quản trị và đổi mới mô hình điều hành đô thị.

Trên cơ sở điều kiện thực tế, UBND cấp tỉnh có thể lồng ghép thêm các tiêu chí, chỉ số phục vụ mục tiêu phát triển đặc thù của địa phương hoặc tham khảo, áp dụng bộ tiêu chuẩn do các tổ chức quốc tế uy tín ban hành. Sau khi hoàn thành các yêu cầu của cấp độ đổi mới quản trị, địa phương sẽ tiếp tục xác định nhiệm vụ, giải pháp hướng đến mục tiêu đô thị bền vững.

Về phương pháp đánh giá, các tiêu chí và chỉ số được chấm theo hai mức “đạt” hoặc “không đạt”. Trường hợp không có minh chứng phù hợp sẽ bị xác định là không đạt, qua đó nâng cao tính nghiêm túc của quá trình thẩm định. Đối với đô thị và đô thị mới cấp tỉnh, việc đánh giá dựa trên 19 chỉ số cơ bản (B1, B2), đồng thời lựa chọn thêm các chỉ số nâng cao ưu tiên theo lĩnh vực phù hợp với quy mô, điều kiện và giai đoạn phát triển. Trong khi đó, đô thị và đô thị mới thuộc tỉnh được xem xét theo 9 chỉ số cơ bản (B2), kèm theo các chỉ số nâng cao tương ứng; song song đó, 10 chỉ số cơ bản (B1) sẽ do cấp tỉnh thực hiện đánh giá.

Cơ chế công nhận cũng được quy định theo hai hướng: công nhận theo cấp độ trưởng thành tổng thể hoặc theo từng lĩnh vực cụ thể. Nếu công nhận theo cấp độ, đô thị phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí cơ bản (B1, B2) của cấp độ đăng ký và các cấp độ liền kề trước đó, đồng thời đạt toàn bộ tiêu chí nâng cao của các lĩnh vực được đánh giá. Trường hợp công nhận theo lĩnh vực, yêu cầu vẫn bao gồm việc đáp ứng các tiêu chí cơ bản (B1, B2) của cấp độ tương ứng và các cấp trước, nhưng chỉ cần hoàn thành các tiêu chí nâng cao ở một hoặc một số lĩnh vực ưu tiên.

Về tổ chức thực hiện, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm lựa chọn tổ chức, đơn vị đủ điều kiện để tiến hành đánh giá và lập hồ sơ đề nghị công nhận đối với các đô thị, đô thị mới cấp tỉnh hoặc có phạm vi ranh giới từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên. Tương tự, UBND cấp xã lựa chọn tổ chức, đơn vị đủ điều kiện và lập hồ sơ đối với đô thị, đô thị mới nằm trong phạm vi một đơn vị hành chính cấp xã.

Sau khi được giao nhiệm vụ, tổ chức đánh giá phải triển khai quy trình theo nội dung đã công khai. Nếu đô thị đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, đơn vị đánh giá sẽ ban hành văn bản công nhận, đồng thời gửi kết quả đến UBND cấp tỉnh, cấp xã liên quan, Bộ Xây dựng và Cổng thông tin đô thị thông minh quốc gia. Ngược lại, trong trường hợp chưa đạt yêu cầu, kết quả đánh giá sẽ được gửi lại cơ quan đề nghị để tiếp tục hoàn thiện.

Với việc chuẩn hóa tiêu chí và quy trình công nhận, hướng dẫn lần này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý chặt chẽ, giúp các địa phương phát triển đô thị thông minh theo lộ trình rõ ràng, thực chất và bền vững, thay vì chạy theo danh xưng hay phong trào.