Chống hàng giả bằng tem chống giả: ‘Lá chắn’ cũ còn đủ sức bảo vệ doanh nghiệp?

Tem chống hàng giả chưa phải là “lá chắn” đủ để bảo vệ thương hiệu

Việt Nam đang bước vào giai đoạn cao điểm trong công tác đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Thời gian qua, lực lượng quản lý thị trường đã liên tiếp phát hiện, thu giữ nhiều lô hàng vi phạm quy mô lớn, đồng thời chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để điều tra, xử lý và khởi tố các đối tượng có dấu hiệu vi phạm theo quy định pháp luật.

Dù vậy, tình trạng hàng giả, hàng nhái vẫn diễn biến ngày càng tinh vi với nhiều thủ đoạn mới liên tục được “biến tướng” nhằm qua mặt cả người tiêu dùng lẫn cơ quan chức năng. Đã có giai đoạn nhiều doanh nghiệp xem tem chống hàng giả là “lá chắn” đủ để bảo vệ thương hiệu.

Tuy nhiên trên thực tế, không ít loại tem sau đó cũng bị làm giả tinh vi, khiến việc phân biệt thật – giả trở nên khó khăn hơn, còn doanh nghiệp vẫn đứng trước nguy cơ bị xâm phạm thương hiệu và mất uy tín trên thị trường.

Trong bối cảnh đó, vấn đề truy xuất nguồn gốc hiện mang tính thời sự cao trong bối cảnh pháp luật ngày càng đặt ra yêu cầu chặt chẽ về minh bạch nguồn gốc hàng hóa, cùng với sức ép hội nhập kinh tế trong nước và quốc tế.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết: Truy xuất nguồn gốc là khái niệm được nhắc đến rất nhiều thời gian qua, tuy nhiên nếu không có cách hiểu và định nghĩa thống nhất thì rất dễ triển khai theo phong trào, không đạt đúng mục tiêu thực chất.

Theo ông Linh, doanh nghiệp và người dân cần hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc. Đây là hoạt động cho phép doanh nghiệp theo dõi, nhận diện sản phẩm xuyên suốt toàn bộ quá trình từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển cho đến khi phân phối ra thị trường.

Trong đó, các khâu sản xuất và vận chuyển chủ yếu nằm trong phạm vi quản trị của doanh nghiệp, còn các công đoạn khác liên quan đến nhiều chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Thực tế, truy xuất nguồn gốc không phải là khái niệm mới. Từ nhiều năm nay, các doanh nghiệp trong lĩnh vực phân bón, gas hay nhiều ngành sản xuất khác đều đã phải quản lý hàng hóa rất chặt chẽ.

“Nếu sản phẩm xảy ra lỗi thì doanh nghiệp phải xác định được lỗi nằm ở đâu để điều chỉnh, thậm chí thu hồi ngay khi hàng hóa đã lưu thông ra thị trường”, ông nói.

Theo ông Trần Hữu Linh, xuất phát điểm của truy xuất nguồn gốc chính là nhu cầu tự quản trị của doanh nghiệp. Muốn quản lý sản phẩm tốt hơn và xây dựng thị trường minh bạch hơn, doanh nghiệp buộc phải triển khai các giải pháp truy xuất.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng mã QR để quản lý sản phẩm, dù vẫn còn một số mặt hàng đặc thù chưa thể dán tem hoặc mã nhận diện trực tiếp.

Tuy nhiên, xu hướng chung là yêu cầu truy xuất nguồn gốc sẽ ngày càng khắt khe hơn và dần trở thành bắt buộc thay vì chỉ mang tính khuyến khích. Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, trong đó bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến minh bạch nguồn gốc hàng hóa.

Không chỉ tại Việt Nam, nhiều thị trường quốc tế hiện cũng yêu cầu sản phẩm phải có khả năng truy xuất nguồn gốc mới được phép nhập khẩu. Đơn cử, Liên minh châu Âu từ năm 2026 sẽ bắt buộc các sản phẩm dệt may phải có “hộ chiếu sản phẩm”.

“Đây được xem là xu hướng tất yếu mà doanh nghiệp Việt Nam phải nhanh chóng thích ứng nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông nói.

Nhận diện hàng giả không hề dễ

Hiện nay, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước vừa thực hiện chức năng phát triển thị trường, vừa đảm nhiệm công tác quản lý thị trường, trong đó có nhiệm vụ đấu tranh chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo cơ quan này, đây vẫn là vấn đề rất nóng, đặc biệt ở các lĩnh vực như phân bón, gas – những ngành hàng thường xuyên bị làm giả với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Theo đại diện Cục, nhiều người cho rằng việc nhận biết hàng giả khá đơn giản, chỉ cần nhìn bằng mắt thường vào bao bì phân bón hay bình gas là có thể phân biệt thật – giả. Tuy nhiên trên thực tế, việc xác định hàng giả phải dựa trên căn cứ pháp lý và các công cụ xác thực cụ thể, chứ không thể chỉ dựa vào cảm quan.

“Bất kỳ ai cũng có thể nghi ngờ một sản phẩm là giả, nhưng để kết luận thì phải có cơ sở kiểm chứng rõ ràng”, ông Linh cho biết.

Trong quá trình kiểm tra thị trường, mỗi ngày lực lượng quản lý thị trường phải tiếp xúc với khối lượng hàng hóa rất lớn. Vì vậy, ngay cả khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, lực lượng chức năng cũng không thể kết luận ngay nếu thiếu công cụ hỗ trợ xác thực nguồn gốc hàng hóa.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp từng sử dụng tem chống hàng giả như một giải pháp bảo vệ thương hiệu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít loại tem cũng bị làm giả hoặc sao chép rất tinh vi. Thậm chí, trong nhiều trường hợp, việc phân biệt tem thật – giả cũng gây khó khăn cho cả lực lượng chức năng.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cùng với sự phát triển của công nghệ, nhiều giải pháp xác thực hiện đại hơn đang được áp dụng như tem điện tử, mã QR hay hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa.

“Đây là công cụ rất thuận tiện cho lực lượng chức năng. Chỉ cần sử dụng điện thoại quét mã là có thể nhanh chóng kiểm tra thông tin truy xuất nguồn gốc, từ đó bước đầu nhận diện được các dấu hiệu bất thường của sản phẩm”, lãnh đạo Cục nhấn mạnh.​