Chỉ thị 04-CT/TW: Không chỉ dừng ở định hướng chính trị, mà phải trở thành hành động cụ thể trong từng cuốn sách, từng hoạt động tiếp cận bạn đọc

Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư đã xác định rõ: xuất bản là “vũ khí tư tưởng sắc bén” của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, đồng thời đặt mục tiêu phát triển ngành theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn với kinh tế và công nghệ.

Trước vấn đề trên, bà Vũ Quỳnh Liên – Phó Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng đã có những chia sẻ đầy kinh nghiệm, tâm huyết về ngành xuất bản nói chung và tình hình thực tế của Nhà xuất bản Kim Đồng nói riêng ở hiện tại với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận .

Bà Liên cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, việc cụ thể hóa tinh thần của Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư không chỉ dừng ở định hướng chính trị, mà phải trở thành hành động cụ thể trong từng cuốn sách, từng hoạt động tiếp cận bạn đọc.

Định hình giá trị từ những trang sách đầu đời

Theo bà Liên, nếu trước đây vai trò “vũ khí tư tưởng” của xuất bản thường được hiểu theo nghĩa truyền tải đường lối, chính sách, thì ngày nay cần được mở rộng hơn – đó là năng lực định hướng giá trị, bồi đắp nhân cách và nuôi dưỡng bản lĩnh văn hóa cho người đọc.

“Với đối tượng thiếu nhi, điều này càng quan trọng. Sách không chỉ truyền đạt tri thức mà còn góp phần hình thành khả năng cảm thụ cái đẹp, lòng nhân ái, tinh thần sẻ chia và tình yêu với gia đình, quê hương, đất nước”, bà Liên nói.

Từ định hướng đó, Nhà xuất bản Kim Đồng nhiều năm qua đã xây dựng hệ thống tủ sách mang tính nền tảng như: Tủ sách Bác Hồ với gần 200 đầu sách, tủ sách danh nhân lịch sử Việt Nam, tủ sách văn hóa – lịch sử trong và ngoài nước, tủ sách Biển đảo hay Tủ sách Vàng của các tác giả kinh điển.

Những bộ sách này, theo bà Liên, không chỉ là sản phẩm xuất bản đơn thuần, mà là “những viên gạch đầu tiên” đặt nền móng cho sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ.

Một trong những thay đổi rõ rệt nhất hiện nay là thói quen đọc của độc giả trẻ. Họ sống trong môi trường số, tiếp xúc với lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày khiến việc lựa chọn nội dung trở thành một thách thức. “Quan điểm ‘lấy người đọc làm trung tâm’ đặt ra yêu cầu rất cao. Không chỉ là làm ra cuốn sách hay, mà còn phải tạo ra trải nghiệm đọc”, bà Liên nhấn mạnh.

Theo đó, các nhà xuất bản không thể chỉ dừng ở khâu biên tập, in, phát hành, mà cần chủ động xây dựng môi trường đọc, tăng cường tương tác với độc giả.

Tại Nhà xuất bản Kim Đồng, nhiều hoạt động khuyến đọc đã được triển khai bền bỉ: tặng hàng triệu cuốn sách cho trẻ em vùng sâu, vùng xa; xây dựng không gian đọc; tổ chức giao lưu, giới thiệu sách; duy trì các “Góc đọc cuối tuần” cho gia đình và thiếu nhi.

Nhờ đó, những mô hình này đã góp phần đưa sách ra khỏi không gian truyền thống, trở thành một phần của đời sống văn hóa cộng đồng của người Việt Nam ta.

Chuyển đổi số: Thách thức không chỉ là công nghệ

Khi Chỉ thị 04-CT/TW đặt mục tiêu phát triển xuất bản thành ngành kinh tế – công nghệ, một yêu cầu lớn được đặt ra là xây dựng hệ sinh thái xuất bản hiện đại. Theo bà Liên, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở tư duy quản trị. “Nếu vẫn giữ cách làm cũ, công nghệ sẽ chỉ là lớp vỏ”, bà Liên đưa ra nhận định.

Hệ sinh thái xuất bản ngày nay không chỉ gồm sách in, mà mở rộng sang dữ liệu độc giả, truyền thông số, thương mại điện tử, bản quyền, sản phẩm phái sinh và cộng đồng người đọc. Trên thế giới, sự kết hợp giữa sách, điện ảnh và các sản phẩm văn hóa đã trở thành xu hướng chủ đạo, tạo ra chuỗi giá trị liên hoàn.

Tuy vậy, quá trình chuyển đổi số tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản: chi phí đầu tư hạ tầng lớn, thiếu nhân lực vừa am hiểu xuất bản vừa giỏi công nghệ, vấn nạn vi phạm bản quyền trên môi trường mạng, cùng với sự thay đổi nhanh chóng trong hành vi tiêu dùng nội dung. “Các đơn vị xuất bản buộc phải liên tục thích ứng, nếu không sẽ bị tụt lại phía sau”, bà Liên thẳng thắn.

Một điểm nhấn quan trọng trong chiến lược của Nhà xuất bản Kim Đồng là cách tiếp cận văn hóa đọc: bắt đầu từ niềm vui, thay vì nghĩa vụ. “Trẻ em sẽ không yêu sách nếu coi đọc là một nhiệm vụ. Điều quan trọng là giúp các em thấy đọc sách là một trải nghiệm thú vị”, bà Liên nói.

Từ đó, Nhà xuất bản Kim Đồng tập trung vào hai trụ cột: nâng cao chất lượng nội dung và tạo môi trường tiếp cận sách. Bên cạnh việc phát hành các ấn phẩm mới, đơn vị còn tích cực tổ chức hoạt động tại trường học, kết nối với gia đình, thư viện và cộng đồng.

Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026, nhiều chương trình tặng sách, giao lưu tác giả – độc giả, giới thiệu ấn phẩm mới đã được triển khai, hướng tới việc lan tỏa thói quen đọc trong xã hội.

Đáng chú ý, nhà xuất bản cũng chú trọng nuôi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ thông qua các cuộc vận động sáng tác và Giải thưởng Văn học Kim Đồng. Theo bà Liên: “muốn có văn hóa đọc bền vững thì trước hết phải có tác phẩm tốt”.

Một điểm mới của Chỉ thị 04-CT/TW là nhấn mạnh vai trò của cơ chế, chính sách và hợp tác công – tư. Từ thực tiễn, bà Liên cho rằng điều quan trọng nhất là chính sách phải cụ thể, đi kèm cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các bên: cơ quan quản lý, nhà xuất bản, doanh nghiệp công nghệ, hệ thống giáo dục và phát hành.

Trong lĩnh vực phát triển văn hóa đọc, hợp tác công – tư có thể phát huy hiệu quả nếu tập trung vào những mô hình thiết thực như xây dựng không gian đọc tại trường học, thư viện, nhà văn hóa, đặc biệt ở vùng khó khăn. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đồng hành cùng các chương trình khuyến đọc.

Biên tập viên trong thời đại mới: Liên ngành và đa kỹ năng

Một trong những yêu cầu cấp bách hiện nay là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực xuất bản, đặc biệt là đội ngũ biên tập viên.

Theo bà Vũ Quỳnh Liên, biên tập viên ngày nay không còn chỉ làm công việc chỉnh sửa bản thảo. Họ phải hội tụ nhiều năng lực: bản lĩnh chính trị, nền tảng văn hóa, tư duy thị trường, khả năng hiểu độc giả, cùng kỹ năng làm việc với dữ liệu và công nghệ. “Đào tạo biên tập viên cần chuyển sang hướng liên ngành, thực chiến và cập nhật liên tục”, bà nhấn mạnh.

Bên cạnh đào tạo trong nước, việc tham gia hội sách quốc tế, hội thảo chuyên ngành, hợp tác với các tổ chức văn hóa nước ngoài cũng là cách để đội ngũ xuất bản tiếp cận xu hướng mới, nâng cao năng lực hội nhập. Nhìn về tương lai, bà Liên tin rằng tinh thần của Chỉ thị 04-CT/TW sẽ tạo động lực để ngành xuất bản Việt Nam chuyển mình mạnh mẽ.

Theo đó, một nền xuất bản hiện đại sẽ không chỉ dừng ở việc làm sách, mà trở thành hệ sinh thái nội dung, nơi chất lượng tư tưởng – văn hóa vẫn là cốt lõi, nhưng được nâng đỡ bởi công nghệ, dữ liệu và các phương thức tiếp cận mới.

“Xuất bản phải vừa làm tốt sứ mệnh văn hóa, vừa có năng lực cạnh tranh và sáng tạo giá trị mới cho xã hội”, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng nhấn mạnh.

Trong bức tranh đó, Nhà xuất bản Kim Đồng đặt mục tiêu tiếp tục là địa chỉ tin cậy của bạn đọc trẻ, đồng hành cùng quá trình hình thành một thế hệ công dân yêu đọc sách, có tri thức, có bản lĩnh văn hóa và năng lực hội nhập trong thời đại số.