Sức bền của doanh nghiệp giữa sóng xanh toàn cầu

Khi xuân Bính Ngọ 2026 gõ cửa cũng là lúc doanh nghiệp Việt đối diện làn sóng xanh đang dâng cao trên thị trường toàn cầu. Trong sắc xuân đổi mới ấy, chuyển đổi xanh và số hóa trở thành con đường tất yếu để doanh nghiệp đứng vững, đi xa và đi bền.

“Làn sóng xanh” – cuộc dịch chuyển tất yếu

Nếu như trước đây, phát triển xanh được nhìn nhận như một xu hướng mang tính lựa chọn, thì hôm nay, đó đã là yêu cầu bắt buộc. Thị trường toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng mới –nơi lợi nhuận không thể tách rời trách nhiệm môi trường và xã hội, nơi mỗi sản phẩm đều phải “kể câu chuyện” về nguồn gốc, phát thải và dấu chân carbon của mình.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, “làn sóng xanh” hiện hữu rõ nét qua những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu lớn, các tập đoàn đa quốc gia và các định chế tài chính quốc tế. ESG, kiểm kê khí nhà kính, truy xuất nguồn gốc hay minh bạch chuỗi cung ứng không còn là khái niệm xa lạ, mà đã trở thành “giấy thông hành” để hàng hóa bước vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu đang trở thành phép thử khắc nghiệt với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu. Không chỉ là câu chuyện chi phí, CBAM đặt ra yêu cầu minh bạch hóa toàn bộ dữ liệu sản xuất, buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách quản trị và tư duy phát triển.

Cùng với đó, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay UKVFTA đều lồng ghép sâu các điều khoản về phát triển bền vững. Tiêu chí xanh vì thế không còn là “điểm cộng” để làm đẹp hồ sơ, mà đã trở thành tiêu chí sàng lọc đối tác.

Khi số hóa tiếp sức cho màu xanh

Trong hành trình ấy, tự động hóa và chuyển đổi số đang trở thành người bạn đồng hành không thể thiếu của phát triển xanh. Không chỉ giúp nâng cao năng suất và giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, công nghệ còn cho phép doanh nghiệp tối ưu hóa sử dụng năng lượng, kiểm soát phát thải và quản trị dữ liệu – những yếu tố cốt lõi của mô hình doanh nghiệp bền vững.

Theo ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFI), Việt Nam vẫn được đánh giá là điểm sáng về tăng trưởng và thu hút đầu tư trong khu vực. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nền kinh tế phát triển, xanh và số hóa, doanh nghiệp không thể đứng ngoài cuộc đổi mới, đồng thời rất cần sự đồng hành nhất quán từ Chính phủ.

Ông Toàn cho rằng, doanh nghiệp Việt đang sở hữu nhiều lợi thế quan trọng: hành lang chính sách ngày càng hoàn thiện với những cam kết mạnh mẽ về khí hậu; lực lượng lao động trẻ, nhanh nhạy với công nghệ; và cơ hội nâng cấp chuỗi giá trị nhờ hội nhập sâu rộng qua các hiệp định thương mại tự do.

Ở góc độ tài chính, đầu tư vào tự động hóa và sản xuất xanh cũng mở ra cánh cửa tiếp cận các dòng vốn ưu đãi. Khi tài chính xanh dần trở thành chuẩn mực, những doanh nghiệp đi trước trong chuyển đổi sẽ có lợi thế rõ rệt trên thị trường vốn.

Nhấn mạnh tính tất yếu của xu hướng này, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) – Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) khẳng định: chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện “nên hay không nên”, mà là “phải làm”. Đó là con đường để doanh nghiệp Việt nâng cao sức cạnh tranh và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Gỡ rào cản để bứt phá trong kỷ nguyên xanh

Thực tế đã ghi nhận nhiều doanh nghiệp tiên phong trên hành trình chuyển đổi kép. Từ những dây chuyền sản xuất tự động hóa của Rạng Đông, mô hình kinh tế tuần hoàn của Nhựa Duy Tân với hàng chục nghìn tấn nhựa được tái chế mỗi năm, đến trang trại xanh khép kín của Tập đoàn TH ở Nghĩa Đàn, Nghệ An – tất cả đều cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ là cam kết, mà là hành động cụ thể, mang lại giá trị thực.

Những hạt mầm ấy đang âm thầm nảy nở, góp phần tạo nên diện mạo mới cho cộng đồng doanh nghiệp Việt. Dẫu vậy, con đường xanh hóa vẫn còn không ít gập ghềnh. Bài toán vốn, thiếu hụt nhân lực am hiểu các tiêu chuẩn quốc tế như CBAM hay ESG, cùng với hạ tầng số và hệ thống tiêu chuẩn chưa đồng bộ vẫn là những rào cản lớn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các chuyên gia cho rằng, để không bị bỏ lại phía sau, doanh nghiệp cần một lộ trình chuyển đổi bài bản, bắt đầu từ số hóa quản trị, đầu tư cho con người, rồi từng bước mở rộng tự động hóa và sản xuất xanh. Về phía Nhà nước, vai trò kiến tạo thông qua tín dụng xanh, ưu đãi thuế, đào tạo kỹ năng và xây dựng thị trường carbon là yếu tố then chốt.

Theo các cam kết quốc tế, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm 43,5% lượng khí nhà kính và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Từ năm 2025, hàng nghìn doanh nghiệp thuộc các ngành phát thải lớn như thép, xi măng, hóa chất, giấy, năng lượng phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính.