Dẹp loạn vỉa hè và bài toán quản trị đô thị

Giữa yêu cầu bảo đảm mỹ quan đô thị và nhu cầu mưu sinh của người dân, bài toán quản lý vỉa hè vẫn đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là nguy cơ tái diễn lấn chiếm và phát sinh tiêu cực trong quá trình thu phí, quản lý đối với Hà Nội nói riêng và các đô thị lớn trên cả nước nói chung

Trả lại vỉa hè cho người đi bộ, lập lại mỹ quan đô thị

Nhiều năm qua, câu chuyện lấn chiếm vỉa hè tại Hà Nội luôn là một trong những điểm nghẽn lớn của công tác quản lý đô thị.

Có những tuyến phố, người đi bộ gần như không còn chỗ di chuyển, buộc phải đi xuống lòng đường giữa dòng phương tiện đông đúc, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông.

Tình trạng ấy không chỉ làm xấu bộ mặt Thủ đô mà còn phản ánh những bất cập kéo dài trong công tác quản lý trật tự đô thị.

Một thành phố hướng tới mục tiêu văn minh, hiện đại không thể chấp nhận việc vỉa hè vốn là không gian dành cho cộng đồng lại bị biến thành nơi kinh doanh tự phát kéo dài suốt nhiều năm.

Thời gian gần đây, Hà Nội tiếp tục triển khai các đợt cao điểm xử lý vi phạm trật tự đô thị. Nhiều quận nội thành đồng loạt ra quân tháo dỡ mái che, biển quảng cáo sai quy định, xóa bỏ các điểm trông giữ xe trái phép và yêu cầu hộ kinh doanh trả lại không gian cho người đi bộ.

Sau nhiều năm “nóng rồi nguội” chiến dịch lần này cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của cơ quan chức năng trong việc lập lại kỷ cương đô thị.

Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng – Giám đốc Công an TP. Hà Nội đã khẳng định, nếu nhắc nhở đến lần thứ 3 mà địa bàn vẫn để tái diễn vi phạm lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, kiên quyết đánh giá “không hoàn thành nhiệm vụ” đối với Trưởng công an phường, xã đó.

Thực tế sau khi được giải tỏa, nhiều tuyến phố đã thông thoáng hơn đáng kể. Những khoảng vỉa hè vốn bị hàng quán bao phủ nay được trả lại đúng công năng ban đầu.

Không ít người dân bày tỏ sự đồng tình bởi họ đã quá quen với cảnh chen chúc giữa lòng đường chỉ vì vỉa hè bị chiếm dụng vô tội vạ.

Minh bạch hóa việc cho thuê vỉa hè, tránh phát sinh tiêu cực

Song song với việc lập lại trật tự đô thị, Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 10/2026/NQ-HĐND sửa đổi, bổ sung quy định về phí sử dụng tạm thời lòng đường, hè phố trên địa bàn.

Chủ trương này được kỳ vọng sẽ đưa hoạt động sử dụng vỉa hè vào khuôn khổ, minh bạch hóa nguồn thu từ tài sản công thay vì để tồn tại tình trạng sử dụng tự phát kéo dài nhiều năm.

Việc cho thuê chỉ áp dụng tại những tuyến phố đáp ứng đủ điều kiện về hạ tầng, bảo đảm lối đi tối thiểu cho người đi bộ và không gây ảnh hưởng đến giao thông.

Nhiều ý kiến cho rằng đây là hướng tiếp cận phù hợp với thực tế. Bởi trên thực tế, hoạt động kinh doanh trên vỉa hè từ lâu đã tồn tại như một phần của đời sống đô thị.

Khi đưa vào quản lý chính thức không chỉ giúp hạn chế tình trạng thất thoát nguồn thu mà còn tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho cả cơ quan quản lý lẫn người sử dụng.

Theo KTS. Trần Huy Ánh – Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, khó có thể lấy “cái nghèo” để biện minh cho sự tùy tiện, mất an toàn giao thông, mất vệ sinh đô thị, an toàn thực phẩm…

Giải pháp tốt nhất để hài hòa cả hai mục tiêu lập lại trật tự vỉa hè – kỷ cương trật tự đô thị và sinh kế của người dân là cần bố trí nơi buôn bán cho các gánh hàng rong, trà đá vỉa hè hoặc các hộ kinh doanh mặt đường.

Đây là việc làm khó nhưng có thể tham khảo nhiều bài học thành công tại Singapore, Seoul (Hàn Quốc), Đài Bắc (Đài Loan) có các khu chợ ẩm thực rất nổi tiếng.

Ngoài ra điều khiến dư luận lo ngại là nguy cơ hợp thức hóa tình trạng lấn chiếm vỉa hè. Khi bỏ tiền thuê, nhiều hộ kinh doanh có thể nảy sinh tâm lý xem phần diện tích đó như “quyền sở hữu” của riêng mình, từ đó mở rộng phạm vi sử dụng vượt quy định.

Một vấn đề khác cũng được đặc biệt quan tâm là nguy cơ phát sinh tiêu cực trong quá trình quản lý và thu phí. Suốt nhiều năm qua, không ít nơi từng tồn tại tình trạng thu tiền trông giữ xe không hóa đơn, thu vượt quy định hoặc xuất hiện các “điểm giữ xe tự phát”.

Các chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất không nằm ở việc có cho thuê hay không mà là cách thức quản lý của các cơ quan chức năng.