Thượng đỉnh Trung – Nga: Vì sao hai nước cần nhau?

Đây là cuộc gặp trực tiếp thứ hai giữa ông Putin và ông Tập trong chưa đầy một năm, đồng thời đánh dấu 25 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác láng giềng ký năm 2001 – văn kiện đặt nền móng cho quan hệ Nga – Trung hiện đại sau nhiều thập niên cạnh tranh và nghi kỵ trong thời Chiến tranh Lạnh.

Đáng chú ý, chuyến thăm của ông Putin được công bố chỉ một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump rời Bắc Kinh sau chuyến công du kéo dài hai ngày. Các nhà phân tích cho rằng chính sách đối ngoại khó đoán của ông Trump đang khiến Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau hơn.

Quan hệ Nga – Trung đặc biệt phát triển mạnh kể từ khi xung đột Ukraine bùng nổ năm 2022, khiến Moscow bị phương Tây cô lập và phải chuyển hướng mạnh sang châu Á để tìm kiếm thị trường và đối tác thương mại.

Trước chuyến thăm, ông Putin tuyên bố: “Nga và Trung Quốc đang tự tin hướng tới tương lai”. Ông cho biết hai nước đang “tích cực phát triển hợp tác về chính trị, kinh tế, quốc phòng, mở rộng giao lưu văn hóa và thúc đẩy kết nối giữa người dân”.

“Tựu trung lại, hai bên đang cùng nhau làm mọi việc để tăng cường hợp tác song phương và thúc đẩy phát triển toàn cầu vì lợi ích của cả hai dân tộc”, nhà lãnh đạo Nga nhấn mạnh.

Vì sao Nga cần Trung Quốc?

Trung Quốc hiện được xem là “phao cứu sinh” kinh tế của Nga. Kim ngạch thương mại song phương đã tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2020-2024, đạt 237 tỷ USD trong năm 2024.

Tuy nhiên, quan hệ này không cân bằng. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nga, nhưng Nga chỉ chiếm khoảng 4% tổng thương mại quốc tế của Trung Quốc. Quy mô nền kinh tế Trung Quốc cũng lớn hơn đáng kể, giúp Bắc Kinh có nhiều lợi thế hơn trong đàm phán.

Sau khi xung đột Ukraine nổ ra, Nga ngày càng phụ thuộc vào công nghệ và năng lực sản xuất của Trung Quốc. Theo Bloomberg, hơn 90% lượng công nghệ bị trừng phạt mà Nga nhập khẩu hiện đến từ Trung Quốc, bao gồm nhiều linh kiện có thể sử dụng cho mục đích quân sự và sản xuất máy bay không người lái.

Bên cạnh đó, Trung Quốc đã trở thành khách hàng mua dầu mỏ và năng lượng lớn của Nga trong bối cảnh phần lớn thị trường châu Âu đóng cửa với Moscow vì các lệnh trừng phạt.

Các chuyên gia cho rằng điều này giúp Bắc Kinh có vị thế mạnh hơn, khi có thể mua dầu khí Nga với giá ưu đãi đồng thời mở rộng ảnh hưởng đối với tương lai kinh tế của Moscow.

Trung Quốc cũng cần Nga

Dù có ưu thế lớn hơn, Trung Quốc vẫn cần Nga vì lý do an ninh năng lượng và địa chính trị.

Xung đột quanh Iran cùng tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz đã làm gia tăng lo ngại của Bắc Kinh về nguồn cung dầu khí. Trung Quốc hiện phụ thuộc lớn vào các tuyến hàng hải quốc tế để nhập khẩu năng lượng.

Trong bối cảnh đó, Nga nổi lên như nguồn cung ổn định qua đường bộ. Dự án đường ống khí đốt “Sức mạnh Siberia 2” được cho là sẽ trở thành chủ đề quan trọng trong các cuộc thảo luận lần này.

Nếu hoàn thành, tuyến đường ống sẽ vận chuyển khoảng 50 tỷ m3 khí đốt Nga mỗi năm sang Trung Quốc thông qua Mông Cổ, qua đó mở rộng đáng kể hợp tác năng lượng giữa hai nước.

Ngoài kinh tế, Bắc Kinh cũng xem Moscow là đối tác chiến lược trong cạnh tranh với Mỹ. Hai nước đều là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và thường xuyên phối hợp lập trường để phản đối các chính sách do Mỹ dẫn dắt.

Dù chưa thiết lập liên minh quân sự chính thức, Nga và Trung Quốc vẫn tăng cường hợp tác quốc phòng thông qua các cuộc tập trận chung thường xuyên hơn. Năm ngoái, hai nước tổ chức diễn tập hải quân tại biển Nhật Bản gần thành phố Vladivostok của Nga với nhiều nội dung như cứu hộ tàu ngầm, chống ngầm, phòng không, phòng thủ tên lửa và tác chiến trên biển.

Các nhà phân tích nhận định sức mạnh của quan hệ Nga – Trung nằm ở tính linh hoạt. Không giống các liên minh dựa trên ý thức hệ trong quá khứ, quan hệ hiện nay được xây dựng trên lợi ích kinh tế và chiến lược thực tế, vì vậy có thể bền vững hơn trong bối cảnh trật tự thế giới ngày càng phân cực.