Giấc mơ để 1 triệu thí sinh thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, với ‘phép thử’ 100.000 em liệu có đủ?

Từng bước thử nghiệm, nhưng “nút thắt” công bằng vẫn còn đó

Lộ trình đã được vạch ra khá rõ: tháng 9/2026 thành lập Ban chỉ đạo, xây dựng đề án trình Chính phủ; tháng 7/2026 hoàn thiện đề án chính thức; cuối năm ban hành quy chế; năm 2027 tiếp tục thử nghiệm diện rộng trước khi triển khai.

Theo ông Chương, việc thử nghiệm không chỉ nhằm kiểm tra kỹ thuật mà còn phục vụ xây dựng ngân hàng câu hỏi yếu tố cốt lõi của kỳ thi trên máy tính.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, thử nghiệm với 100.000 thí sinh vẫn chỉ là “mẫu nhỏ” so với quy mô toàn quốc. Khi mở rộng lên hơn 1 triệu thí sinh, bao gồm cả vùng thuận lợi lẫn miền núi, biên giới, hải đảo, bài toán sẽ hoàn toàn khác.

Khoảng cách số giữa các vùng miền là vấn đề đáng lo ngại. Trong khi học sinh đô thị có điều kiện tiếp cận công nghệ từ sớm, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu thiết bị, Internet chưa ổn định, thậm chí nguồn điện còn hạn chế. Nếu triển khai đồng loạt, nguy cơ bất bình đẳng là hiện hữu.

Hạ tầng, mô hình tổ chức và áp lực ngân hàng đề

Không chỉ dừng ở thiết bị, việc tổ chức thi trên máy tính đặt ra yêu cầu đồng bộ về đường truyền, nhân lực kỹ thuật và quy trình vận hành. Một trong những tranh luận lớn hiện nay là nên tổ chức thi tại các trường THPT hay xây dựng các trung tâm khảo thí độc lập để đảm bảo tính chuyên nghiệp.

Thi trên máy cũng mở ra khả năng tổ chức nhiều đợt thi trong năm, giảm áp lực cho một kỳ thi duy nhất. Nhưng đổi lại, yêu cầu về ngân hàng đề trở nên khắt khe hơn: Phải đủ lớn, chuẩn hóa và đảm bảo độ khó tương đương giữa các đợt, đồng thời bảo mật tuyệt đối.

PGS.TS. Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội nhấn mạnh, yếu tố then chốt vẫn là ngân hàng đề chuẩn hóa. Khi đó, dù thi trên giấy hay trên máy, tính công bằng mới được đảm bảo. Tuy nhiên, để đạt được điều này là thách thức không nhỏ.

Thực tế, thi trên máy tính không còn xa lạ. Nhiều trường đại học như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội đã triển khai các kỳ thi đánh giá năng lực trên máy, với ưu điểm rõ rệt: Mỗi thí sinh một mã đề, chấm điểm tự động, hạn chế gian lận.

Ở bậc phổ thông, một số trường cũng đã cho học sinh thi trên máy với hàng nghìn thí sinh tham gia, kết quả minh bạch, thí sinh biết điểm ngay sau khi nộp bài.

Tuy nhiên, khi mở rộng ra quy mô quốc gia với hơn 1 triệu thí sinh, yêu cầu về hạ tầng và tổ chức tăng lên gấp nhiều lần. Ngay tại các thành phố lớn, nhiều trường cũng chưa đủ máy tính để tổ chức thi đồng loạt.

Xu thế tất yếu, nhưng không thể nóng vội

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã chuyển sang thi trên máy từ lâu với lộ trình bài bản, đầu tư đồng bộ và chuẩn hóa hệ thống đề thi. Đây cũng là hướng đi tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục.

Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh Việt Nam không thể “sao chép” mô hình, mà cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế, đặc biệt là sự chênh lệch giữa các vùng miền.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng khẳng định chưa thể triển khai đồng loạt ngay. Trước mắt, kỳ thi trên máy sẽ chỉ thí điểm ở những địa phương đủ điều kiện từ năm 2027, song song với thi trên giấy. Mục tiêu xa hơn là sau năm 2030 có thể áp dụng rộng rãi.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh, thi trên máy là xu hướng tất yếu nhưng phải triển khai từng bước chắc chắn, không để học sinh vùng khó khăn bị thiệt thòi.