Sửa Luật Hộ tịch: Không để tồn tại song song cả sổ giấy và điện tử, giảm phiền hà cho người dân

Ngày 9/4, tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Đóng góp ý kiến, đại biểu Nguyễn Thanh Phong (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về sổ hộ tịch theo hướng không mặc nhiên duy trì song song đồng thời cả sổ giấy và sổ điện tử. Theo đại biểu, nếu tiếp tục quy định theo hướng “bao gồm sổ giấy và sổ điện tử” sẽ vô hình trung thừa nhận cơ chế song trùng, làm phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết, chưa phù hợp với xu hướng chuyển đổi số hiện nay.

Đại biểu Nguyễn Thanh Phong cũng đề nghị làm rõ hơn khái niệm “tập quán” trong quy định xác định quê quán của cá nhân khi cha, mẹ không thỏa thuận được; đồng thời kiến nghị bổ sung nội dung “xác định lại dân tộc” vào nhóm thủ tục đăng ký hộ tịch để bảo đảm đầy đủ quyền nhân thân của công dân theo Bộ luật Dân sự. Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu bổ sung nguyên tắc ưu tiên đối với dân tộc ít người, dân tộc yếu thế trong đăng ký hộ tịch; bổ sung hành vi từ chối đăng ký hộ tịch hợp pháp của công dân vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm; đồng thời cấm người có thẩm quyền đăng ký hộ tịch thực hiện đăng ký không chỉ cho bản thân mà cả cho người thân của mình để phòng ngừa sai phạm trong thực tiễn.

Đồng tình với nhiều nội dung được nêu, đại biểu Trần Đình Gia (Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Tĩnh) cho rằng dự thảo cần tiếp tục rà soát kỹ phần giải thích từ ngữ. Theo đại biểu, việc gộp nhiều nội dung như thay đổi, cải chính, bổ sung, điều chỉnh thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc vào một khái niệm khái quát có thể gây khó khăn khi áp dụng. Với quy định về xác nhận tình trạng hôn nhân, đại biểu cho rằng đây là nội dung được xác lập trên cơ sở các sự kiện hộ tịch đã được đăng ký, do đó cần được quy định rõ về nguyên tắc trong luật, thay vì chủ yếu giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, đại biểu Trần Đình Gia tán thành việc phân cấp cho UBND cấp xã thực hiện các việc hộ tịch, kể cả trường hợp có yếu tố nước ngoài, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh, cùng với phân cấp, cần thiết phải quy định lộ trình bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ công chức tư pháp – hộ tịch cấp xã, đồng thời bổ sung cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ Sở Tư pháp trong xử lý các hồ sơ có yếu tố nước ngoài. Đối với cơ chế ủy quyền ký một số giấy tờ hộ tịch, đại biểu đề nghị phải xác định rõ đây là cơ sở ủy quyền theo luật và người đứng đầu chính quyền cấp xã vẫn phải chịu trách nhiệm đối với nội dung đã ủy quyền.

Liên quan đến giá trị pháp lý của thông tin hộ tịch và dữ liệu hộ tịch điện tử, đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể thời hạn các cơ quan phải phối hợp rà soát, điều chỉnh các sai lệch giữa giấy tờ, hồ sơ và dữ liệu hộ tịch. Với quy định về đăng ký khai sinh, khai tử theo phương thức chủ động, đại biểu đánh giá đây là bước tiến mới theo hướng phục vụ người dân chủ động hơn, song cho rằng dự thảo mới dừng ở mức nguyên tắc, chưa làm rõ điều kiện thực hiện, quy trình phối hợp, trách nhiệm xác thực dữ liệu, sự tham gia của các chủ thể liên quan và cơ chế xử lý khi phát sinh sai sót.

Đại biểu cũng đề nghị bỏ điều kiện phải “đưa di hài, thi hài, tro cốt về Việt Nam” đối với trường hợp công dân Việt Nam chết ở nước ngoài nhưng chưa được đăng ký khai tử ở nước ngoài, để bảo đảm phù hợp hơn với thực tiễn và nguyên tắc mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký một lần.

Cũng góp ý đối với dự án luật này, đại biểu Võ Văn Hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị tiếp tục chỉnh lý về mặt kỹ thuật lập pháp, trong đó sắp xếp lại Chương I theo trình tự logic hơn, bảo đảm nguyên tắc được đặt trước nội dung. Đại biểu đồng thời kiến nghị bổ sung trách nhiệm đăng ký khai sinh cho trẻ em bị bỏ rơi; chuyển quy định về cơ sở dữ liệu hộ tịch về phần giải thích từ ngữ; và bổ sung nguyên tắc khai thác dữ liệu hộ tịch phải có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác, nhằm bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân.