Chuyển đổi số đang trở thành chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), song để quá trình này diễn ra thực chất và hiệu quả, việc xây dựng một hệ sinh thái số đồng bộ, phù hợp với đặc thù từng doanh nghiệp được xem là yếu tố then chốt. Đây cũng là một trong ba trụ cột quan trọng trong Đề án hỗ trợ doanh nghiệp SME chuyển đổi số giai đoạn 2026 – 2030 vừa được Chính phủ thông qua.

Đề án đặt mục tiêu thúc đẩy doanh nghiệp SME cải thiện năng suất, tối ưu hiệu quả hoạt động và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động thị trường thông qua ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, chuyển đổi số cũng được kỳ vọng sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, qua đó mở rộng cơ hội phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư công nghệ, từng bước tự động hóa quy trình sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng chuyển đổi số vẫn còn chênh lệch và chưa đồng đều. Kết quả khảo sát tự đánh giá từ năm 2023 đến 2024 thông qua cổng thông tin của Chương trình hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp cho thấy, tại Hà Nội và TP.HCM – hai trung tâm kinh tế lớn mức độ sẵn sàng đã có cải thiện nhưng chưa đáng kể.

Với điểm số trung bình đạt 3,14 theo thang đánh giá, doanh nghiệp tại hai đô thị này mới chỉ bước vào giai đoạn “phát triển” trong tiến trình chuyển đổi số. Đáng chú ý, tốc độ cải thiện còn chậm, khi phần lớn doanh nghiệp vẫn tập trung ứng dụng công nghệ vào vận hành và quản lý thay vì tích hợp vào chiến lược dài hạn. Điều này phản ánh thực trạng chưa tận dụng hết tiềm năng của công nghệ số trong đổi mới mô hình kinh doanh.

Từ góc độ quản lý, dù khung pháp lý và các chương trình hỗ trợ đã được triển khai, song nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp quy mô nhỏ, vẫn gặp không ít rào cản khi tiếp cận chuyển đổi số. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc thiếu các giải pháp phù hợp với từng loại hình doanh nghiệp, cũng như hạn chế về năng lực tích hợp công nghệ. Không ít doanh nghiệp thậm chí chưa sẵn sàng tham gia các chương trình hỗ trợ, kể cả khi được cung cấp miễn phí.

Trước thực trạng này, Đề án giai đoạn 2026 – 2030 đưa ra cách tiếp cận toàn diện hơn, tập trung nâng cao mức độ sẵn sàng và năng lực chuyển đổi số thông qua các gói hỗ trợ “đo ni đóng giày” theo quy mô, ngành nghề và nhu cầu cụ thể. Mục tiêu đến năm 2030, ít nhất 500.000 doanh nghiệp SME sẽ được hỗ trợ, đồng thời hình thành mạng lưới tư vấn chuyển đổi số với tối thiểu 500 tổ chức, cá nhân tham gia.

Đáng chú ý, đề án cũng hướng tới xây dựng 200 doanh nghiệp SME điển hình về chuyển đổi số trong các lĩnh vực trọng điểm như công nghiệp chế biến chế tạo, nông nghiệp, y tế, thương mại, logistics, tài chính, giáo dục và du lịch. Những mô hình này sẽ đóng vai trò dẫn dắt, lan tỏa kinh nghiệm và thúc đẩy phong trào chuyển đổi số trong cộng đồng doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, ba trụ cột chính sẽ được triển khai đồng bộ. Trước hết là hoàn thiện thể chế, chính sách hỗ trợ. Theo kế hoạch, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 sẽ được sửa đổi, bổ sung và trình Quốc hội trong năm nay nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số.

Song song đó, hành lang pháp lý liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu sẽ tiếp tục được hoàn thiện, làm cơ sở cho việc lựa chọn, công bố các sản phẩm, giải pháp số đạt tiêu chuẩn; đồng thời chuẩn hóa quy trình đánh giá hiệu quả các chương trình hỗ trợ.

Trụ cột thứ hai tập trung phát triển hạ tầng số. Đề án khuyến khích mở rộng mạng băng rộng, triển khai 5G và các công nghệ di động thế hệ mới tại các khu công nghiệp, khu công nghệ cao và vùng kinh tế trọng điểm. Cùng với đó, các nguồn dữ liệu chuyên ngành sẽ được chia sẻ có kiểm soát, ưu tiên khai thác trong các lĩnh vực như sản xuất, nông nghiệp, logistics và tài chính nhằm tạo ra giá trị gia tăng.

Cuối cùng, việc xây dựng hệ sinh thái số hỗ trợ doanh nghiệp được xác định là yếu tố then chốt. Các doanh nghiệp sẽ được tư vấn, thiết kế lộ trình chuyển đổi số phù hợp; đồng thời được hỗ trợ chi phí tư vấn và tiếp cận các giải pháp công nghệ. Không chỉ doanh nghiệp sử dụng công nghệ, các đơn vị phát triển sản phẩm, nền tảng số cũng sẽ nhận được hỗ trợ để mở rộng thị trường.

Với cách tiếp cận đồng bộ từ thể chế, hạ tầng đến hệ sinh thái, Đề án được kỳ vọng sẽ tạo cú hích mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp SME tăng tốc chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng linh hoạt trong bối cảnh kinh tế số đang phát triển nhanh chóng.