Điều gì giúp Việt Nam lần đầu vào Top 50 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu?

Việt Nam vừa ghi thêm một dấu mốc đáng chú ý trên bản đồ khởi nghiệp khi Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái Khởi nghiệp Toàn cầu 2026 của tổ chức StartupBlink xếp Việt Nam ở vị trí thứ 50 toàn cầu, tăng 5 bậc so với năm trước và là thứ hạng cao nhất từ trước đến nay.

Đây không chỉ là sự cải thiện về vị trí trên bảng xếp hạng mà còn phản ánh sự trưởng thành của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Theo đánh giá của StartupBlink, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có tốc độ phát triển nổi bật trong nhóm các nước xếp hạng từ 21 đến 50 toàn cầu – khu vực được xem là năng động nhất của hệ sinh thái khởi nghiệp thế giới hiện nay.

Những con số đang cho thấy nền tảng ngày càng vững chắc của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam. Hiện cả nước có khoảng 4.000 startup, 208 quỹ đầu tư, 84 vườn ươm và hơn 20 trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp ở cấp quốc gia và địa phương.

Ở cấp độ địa phương, TPHCM lần đầu tiên lọt Top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, đứng thứ 98 thế giới sau khi tăng 12 bậc. Thành phố cũng được ghi nhận là một trong những trung tâm khởi nghiệp năng động nhất Đông Nam Á, nổi bật trong các lĩnh vực công nghệ tài chính (Fintech) và Blockchain.

Không chỉ tập trung ở các trung tâm truyền thống như Hà Nội, TPHCM hay Đà Nẵng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam còn đang mở rộng sang nhiều địa phương khác. Việc Hải Phòng lần đầu xuất hiện trong nhóm 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu cho thấy sức lan tỏa ngày càng rộng của phong trào khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên phạm vi cả nước.

Thể chế mở đường cho đổi mới sáng tạo

Theo các chuyên gia, một trong những yếu tố quan trọng giúp Việt Nam cải thiện thứ hạng là những chuyển động mạnh mẽ về thể chế và chính sách trong thời gian qua.

Kết quả thăng hạng diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang quyết liệt triển khai các chủ trương về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu xây dựng, hoàn thiện nhiều cơ chế, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ và các ngành công nghệ chiến lược.

Đáng chú ý, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 đã lần đầu tiên luật hóa khái niệm “công nghệ chiến lược” và “sản phẩm công nghệ chiến lược”, tạo hành lang pháp lý để tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg, xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia cùng nhiều nhóm sản phẩm ưu tiên phát triển như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ lượng tử, robot, vệ tinh quỹ đạo thấp, hydrogen xanh và hạ tầng số lõi.

Đặc biệt, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo được xem là dấu mốc quan trọng. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một chiến lược quốc gia riêng về khởi nghiệp sáng tạo, thể hiện quyết tâm đưa khởi nghiệp trở thành động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Chiến lược xác định xây dựng quốc gia khởi nghiệp sáng tạo, nơi mọi công dân đều có cơ hội hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ tinh thần dám nghĩ, dám làm, chấp nhận rủi ro và khát vọng kiến tạo giá trị mới trong toàn xã hội.

Những định hướng chiến lược này không chỉ mở ra dư địa phát triển cho cộng đồng startup mà còn tạo nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.

Theo ông Phạm Hồng Quất, Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia, Bộ KH&CN, khởi nghiệp sáng tạo hiện nay không còn là một phong trào mà phải trở thành một cấu phần quan trọng của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Để hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung vào hai đột phá lớn là hoàn thiện thể chế và khơi thông nguồn vốn đầu tư mạo hiểm. Theo đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, tạo môi trường thuận lợi, minh bạch và đủ linh hoạt để các mô hình kinh doanh mới được thử nghiệm và phát triển.

Một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh không thể thiếu các nguồn vốn phù hợp. Bên cạnh vốn tín dụng truyền thống, cần phát huy vai trò của vốn đầu tư mạo hiểm, vốn thiên thần và nguồn lực từ các tập đoàn lớn. Trong đó, việc hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, đồng thời trở thành hạt nhân kết nối các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo ông Phạm Hồng Quất, việc xây dựng Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia gắn liền với mục tiêu hình thành một hệ sinh thái tự cường, nơi công nghệ trở thành động lực then chốt giúp Việt Nam bứt phá và nâng cao vị thế trên bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Bên cạnh đó, phát triển hạ tầng công nghệ sâu (Deeptech) và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cũng được xác định là hướng đi quan trọng trong giai đoạn tới. Việt Nam cần nhiều hơn những doanh nghiệp có khả năng làm chủ và thương mại hóa công nghệ lõi trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ tài chính, công nghệ xanh, vật liệu mới và kinh tế số.

Một trụ cột khác là phát triển nguồn nhân lực và tăng cường hội nhập với mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu. Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đặt mục tiêu đưa tinh thần khởi nghiệp vào hệ thống giáo dục từ phổ thông đến đại học, phát triển mô hình đại học khởi nghiệp, đồng thời hỗ trợ startup về pháp lý, sở hữu trí tuệ và năng lực quản trị trong giai đoạn đầu phát triển.

Với nền tảng thể chế ngày càng hoàn thiện, hệ sinh thái khởi nghiệp liên tục mở rộng và quyết tâm thúc đẩy các công nghệ chiến lược, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa tiềm năng đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng mới, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu.