Người Ba Na giữ linh hồn nước thiêng giữa đại ngàn Tây Nguyên

Cũng như các dân tộc khác ở Tây Nguyên, người Ba Na ở xã Đăk Somei (tỉnh Gia Lai), trước khi chọn đất để lập làng, đầu tiên họ sẽ đi tìm khu vực có nguồn nước mạch chảy ra từ khe núi để làm giọt nước (bến nước).

Trong quan niệm của người Ba Na, nước không đơn thuần là vật chất phục vụ sinh hoạt hàng ngày mà mang linh hồn của các vị Yàng (thần linh). Giọt nước đầu nguồn được xem là tinh chất của trời, quyết định mùa màng, sức khỏe con người và sự no đủ của cả buôn làng.

Vì vậy, từ lâu, cộng đồng Ba Na hình thành tục cúng giọt nước để bày tỏ lòng tôn kính với thần nước, thần rừng và các đấng vô hình cai quản vùng đất sinh tồn của họ.

Trước khi mùa mưa bắt đầu, dân làng lại cùng nhau dọn dẹp bến nước, phát quang lối đi, dựng lại giàn tre, nêu gỗ – chuẩn bị cho lễ cúng giọt nước, một trong những nghi lễ quan trọng bậc nhất của năm.

Lễ cúng giọt nước từ lâu không chỉ là nghi thức tín ngưỡng mà còn là cách cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn với thiên nhiên – nơi nuôi dưỡng mùa màng, duy trì dòng chảy của sự sống. Theo đó, cứ mỗi độ đầu mùa mưa, bên bến nước trong veo đầu làng, già làng và bà con ở làng Pral Sơmei (xã Đăk Sơmei) lại cùng nhau dâng lễ tạ ơn thần nước, gửi gắm niềm tin, khát vọng về một mùa màng trù phú và cuộc sống bình yên.

Năm nay, ông Ngưt – thành viên Hội đồng già làng Pral Sơmei làm chủ lễ, đã trang trọng dâng lễ vật gồm 1 con gà, 1 ghè rượu, cơm lam, thịt nướng và rảy rượu. Khi lễ vật đã được dâng lên đầy đủ, già làng Ngưt đọc vang lời khấn mời các Yàng về chứng giám lòng thành của dân làng: “Xin cho giọt nước mãi trong lành, đầy ắp; cho suối không cạn, nước không khô; cho cây lúa tốt tươi, mùa màng bội thu, dân làng mạnh khỏe, con cháu bình an”.

Sau nghi thức rảy rượu cúng, già làng Ngưt dùng ống tre hứng nước từ giọt nước của làng cho vào ghè rượu, đựng vào nồi đồng. Ngưt là người đầu tiên uống dòng nước mới, sau đó mời bà con cùng thưởng thức và mang nước về nhà để cầu may mắn.

Kết thúc lễ cúng là tiếng cồng chiêng trầm hùng vang lên, hòa cùng nhịp xoang uyển chuyển của các thiếu nữ Ba Na quanh bến nước đã tái hiện một không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng đậm chất huyền thoại của vùng đất Gia Lai. Tại đây, bà con cùng nhau uống rượu cần, chia sẻ những câu chuyện về buôn làng, tạo nên sợi dây gắn kết bền chặt.

Lãnh đạo UBND xã Đăk Somei cho biết, nghi lễ cúng giọt nước trong cộng đồng Ba Na không chỉ là nghi lễ nông nghiệp cầu mùa mà còn là hình thức bày tỏ lòng tôn kính với Thần nước và các thần linh cai quản vùng đất của họ. Việc phục dựng Lễ cúng Giọt nước không chỉ dừng lại ở ý nghĩa tâm linh mà còn là giải pháp thực tiễn để bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại – Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên.

Đây cũng là cơ hội để xã Đak Sơ Mei quảng bá hình ảnh, khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng, thu hút du khách đến trải nghiệm những giá trị nhân văn sâu sắc của đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương.

Ông Nguyễn Ngọc Long – Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc tổng hợp Đam San nhấn mạnh: “Lễ cúng giọt nước tại làng Pral Sơmei hướng đến các giá trị tốt đẹp, giữ gìn bản sắc của dân tộc Ba Na. Lễ cúng giọt nước không chỉ là nghi lễ nông nghiệp cầu mùa mà còn là sự gửi gắm lòng biết ơn sâu sắc của con người với thiên nhiên, nguồn sống bất tận nơi đại ngàn. Buổi lễ đã để lại ấn tượng sâu sắc, khẳng định sức sống mãnh liệt của các phong tục truyền thống trong đời sống hiện đại, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc anh em Việt Nam, thắt chặt tinh thần đoàn kết cộng đồng, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường”.

Dịp này, ông Nguyễn Ngọc Long đã thay mặt lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao tặng dân làng Pral Sơmei 1 bộ cồng chiêng, 1 chiếc trống nhằm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gắn với không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên.