HTV: Từ “kênh thông tin’’ đến nỗ lực kiến tạo “không gian văn hóa’’

Theo ông Nguyễn Quốc Bình, Phó Tổng Giám đốc HTV, chuyển đổi số không chỉ là thay đổi công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc cách biểu đạt văn hóa nhằm tạo dựng sức mạnh mềm trên không gian mạng. Theo ông, vấn đề không nằm ở việc “đưa nội dung lên nền tảng số”, mà ở cách tổ chức lại tư duy sản xuất khi văn hóa trở thành trục phát triển.

Đưa cải lương, ký sự… bước vào không gian đô thị và nền tảng số

Nếu trước đây báo chí chủ yếu được nhìn nhận như kênh truyền tải thông tin, thì hiện nay vai trò này đang mở rộng sang một chức năng khác: Kiến tạo không gian văn hóa. Ông Nguyễn Quốc Bình cho rằng báo chí không chỉ đưa tin, mà còn góp phần lan tỏa và định hình các giá trị văn hóa trong đời sống.

Từ góc nhìn này, báo chí không đứng ngoài hệ sinh thái văn hóa số, mà trở thành một cấu phần tham gia trực tiếp vào cách xã hội tiếp nhận và tương tác với giá trị văn hóa. Đây cũng là điểm giao thoa giữa nhiệm vụ báo chí và định hướng phát triển văn hóa theo Nghị quyết 80.

Tại HTV, cách tiếp cận này được cụ thể hóa bằng việc định vị nội dung dựa trên ba trụ cột bản sắc: Hào sảng – Tiên phong – Nhân văn. Ông Bình nhấn mạnh: “Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà được xem như cấu trúc nền tảng trong quản trị nội dung”.

Theo ông, tính hào sảng thể hiện ở lối tiếp cận trực diện, minh bạch. Tinh thần tiên phong thúc đẩy những thử nghiệm công nghệ liên tục, còn giá trị nhân văn đóng vai trò như một “bộ lọc” đạo đức trong bối cảnh nội dung số dễ bị thương mại hóa cực đoan.

Chính cấu trúc bản sắc này đã giúp HTV duy trì sức sống cho những chương trình tưởng như đã “cũ” trong mắt công chúng trẻ. Vầng trăng cổ nhạc từng mở ra một cách tiếp cận mới khi đưa cải lương ra khỏi không gian rạp hát, đến gần hơn với công chúng đại chúng. Mê Kông ký sự xác lập chuẩn mực cho thể loại ký sự truyền hình bằng một hành trình văn hóa xuyên biên giới có chiều sâu. Tiếng hát truyền hình đặt nền móng cho các sân chơi âm nhạc chuyên nghiệp, trong khi Chuông vàng vọng cổ, Bông lúa vàng tiếp tục duy trì sức hút bằng cách kết nối truyền thống với đời sống đương đại.

Ông Bình nhận định, giá trị của những chương trình này không chỉ nằm ở tỷ lệ người xem, mà ở vai trò như những “mạch dẫn” bền bỉ của di sản văn hóa qua nhiều thế hệ.

Từ bảo tồn sang tái tạo: Khi di sản về đúng chủ thể – công chúng

Một buổi tối trên phố đi bộ Nguyễn Huệ, giữa ánh đèn LED và dòng người tấp nập, tiếng đờn kìm, đờn tranh vang lên. Không phải trong một nhà hát kín, mà giữa không gian mở, nơi bất kỳ ai cũng có thể dừng lại, lắng nghe, tương tác. Đó là một phần của dự án “Nghệ thuật xuống phố”. “Chúng tôi muốn trả di sản về đúng với chủ thể của nó – công chúng. Không thể giữ nghệ thuật dân tộc trong studio rồi kỳ vọng giới trẻ sẽ tự tìm đến”, Phó Tổng Giám đốc HTV chia sẻ.

Nhưng thực ra, ý tưởng này không phải xuất hiện từ khoảng trống. Nó là sự tiếp nối của một triết lý đã được HTV theo đuổi từ rất sớm. “Ngay từ Vầng trăng cổ nhạc, chúng tôi đã “mang cải lương ra khỏi rạp’’. Đó là cuộc cách mạng thực sự vào thời điểm ấy. Và bây giờ, chúng tôi chỉ đang làm điều tương tự trong bối cảnh mới – đưa di sản vào không gian đô thị và không gian số”, ông Bình phân tích.

Hậu trường của những chương trình như vậy không hề đơn giản. Đội ngũ sản xuất phải tính toán từ âm thanh ngoài trời, ánh sáng đô thị đến hành vi khán giả trong không gian mở. “Kết quả bước đầu cho thấy một tín hiệu đáng chú ý: Khi di sản được đặt vào đúng bối cảnh tiếp nhận mới, nó không hề bị quay lưng”, ông Bình nói.

Một nội dung có nhiều đời sống

Trong kỷ nguyên số, giá trị của một sản phẩm truyền thông không còn nằm ở thời điểm phát sóng, mà ở vòng đời của nó trên nhiều nền tảng khác nhau.

HTV đã thử nghiệm mô hình “Đi 1 về 3” – một nội dung gốc được triển khai trên truyền hình, nền tảng số và mạng xã hội.“Ví dụ như Chuông vàng vọng cổ, trước đây chỉ là một cuộc thi trên sóng truyền hình. Bây giờ, chúng tôi “số hóa’’ và “trẻ hóa’’ nó, biến thành một sân chơi đa nền tảng, nơi khán giả trẻ có thể tương tác, bình chọn, chia sẻ. Điều quan trọng là giữ được tinh thần bác học của bộ môn nhưng cách tiếp cận phải mới”, ông Bình cho biết.

Tương tự, Bông lúa vàng được làm mới để phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa lúa nước và nhịp sống hiện đại, trong khi các sự kiện như Cúp Truyền hình – vốn xuất hiện từ thập niên 80-90 cũng được tái định vị. “Ngày xưa, những mét phim đầu tiên của Cúp Truyền hình có ý nghĩa như nối liền non sông. Còn hôm nay, với “Chặng đường xanh’’ 2026, chúng tôi không chỉ làm thể thao, mà còn kể câu chuyện về du lịch, môi trường và thương hiệu địa phương, với công nghệ truyền hình 4K, thực tế ảo trên từng cung đường”, ông Bình cho biết.

Một trong những không gian đặc biệt nhất tại HTV là nơi các kỹ sư đang “làm việc với quá khứ”. Ở đó, trí tuệ nhân tạo được sử dụng để phục chế những tác phẩm kinh điển đã xuống cấp theo thời gian. Dự án phục chế “Tiếng trống Mê Linh” là một minh chứng. Từ những bản ghi cũ kỹ, đội ngũ kỹ thuật đã nâng cấp lên chuẩn 4K, khử nhiễu, tái tạo màu sắc dựa trên dữ liệu lịch sử. Nhưng theo ông Bình, thách thức lớn nhất không phải là công nghệ. AI có thể giúp hình ảnh đẹp hơn, rõ hơn. Nhưng nếu làm không cẩn trọng, nó có thể làm sai lệch ký ức. “Chúng tôi phải kiểm soát rất chặt để đảm bảo tính xác thực văn hóa. Việc hồi sinh hình ảnh các nghệ sĩ như Thanh Nga, Thanh Sang không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là trách nhiệm gìn giữ ký ức văn hóa quốc gia”, ông Nguyễn Quốc Bình nhấn mạnh.

Cần “bệ đỡ’’ chính sách để văn hóa số không dừng ở định hướng

Để Nghị quyết 80 không dừng lại ở định hướng, ông Bình nêu kiến nghị, các cơ quan quản lý sẽ có chính sách thông qua cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ cho HTV cũng như cho các cơ quan báo chí nói chung.

Theo ông, các chính sách bệ đỡ của thành phố sẽ tạo điều kiện giúp HTV đủ năng lực cạnh tranh lành mạnh trong môi trường truyền thông số, từng bước tiệm cận các mô hình truyền thông hiện đại của khu vực và quốc tế. Từ đó, thông qua làn sóng phát thanh truyền hình và nền tảng số riêng biệt, HTV sẽ góp phần thực hiện thành công mục tiêu bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa trên địa bàn thành phố.

Ở phần việc của mình, Phó Tổng Giám đốc cho biết, HTV cam kết sẽ tiếp tục giữ vững vai trò là một người gác cổng bản sắc, dùng sức mạnh của truyền thông đa phương tiện và trí tuệ nhân tạo để đưa giá trị văn hoá Việt Nam trở thành dòng chảy chủ lưu trên bản đồ số thế giới.