Phát triển điện mặt trời áp mái – giải pháp quan trọng giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026-2030

Ngày 21/4, tại TPHCM đã diễn ra Tọa đàm “Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026-2030” do Báo Công Thương phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) tổ chức.

Đảm bảo điện cho mùa khô năm 2026 trước nhu cầu tăng cao

Hiện nay, cả nước đang bước vào mùa nắng nóng, đặc biệt tại khu vực phía nam. Nhu cầu tiêu thụ điện được dự báo tăng mạnh trong các tháng cao điểm mùa khô. Điều này đang tạo áp lực lớn đối với việc cung cấp điện, không chỉ tại miền Nam mà còn đối với toàn bộ hệ thống điện quốc gia.

Theo thống kê, trong 3 tháng đầu năm, nhu cầu sử dụng điện tại các tỉnh phía nam tiếp tục duy trì mức tăng so với cùng kỳ năm 2025, tập trung chủ yếu tại các khu vực công nghiệp, dịch vụ và đô thị. Nhiều địa phương ghi nhận mức tăng cao như Tây Ninh (8,20%), Cà Mau (6,54%), Lâm Đồng (6,03%)…

Bước sang đầu tháng 4/2026, nắng nóng xuất hiện sớm và kéo dài trên diện rộng, đặc biệt tại khu vực miền Đông Nam Bộ, nơi nhiệt độ nhiều ngày vượt 36°C. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt khiến nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát tăng mạnh, kéo theo phụ tải điện tăng đột biến.

Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc EVNSPC, thống kê cho thấy ngày 8/4, công suất cực đại toàn hệ thống của Tổng Công ty Điện lực miền Nam đạt 11.115 MW, tăng hơn 10,46% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng ngày lớn nhất (Amax) đạt 225,2 triệu kWh (ngày 15/4), tăng 8,51% so với Amax năm 2025.

Tại TPHCM, nhu cầu tiêu thụ điện cũng tăng mạnh theo nền nhiệt. Nhiệt độ thực tế dao động 36-37°C, nhưng nhiệt độ cảm nhận có thời điểm lên tới 40-42°C, khiến các thiết bị làm mát hoạt động hết công suất. Cụ thể, ngày 7/4/2026, sản lượng điện toàn thành phố đạt 185,67 triệu kWh với công suất đỉnh 8.888 MW. Ngày 8/4, các chỉ số tiếp tục tăng lên 190,69 triệu kWh và 9.107 MW, vượt mức kỷ lục năm 2025 tới 6,63%.

Không chỉ chịu tác động từ thời tiết, công tác bảo đảm cung ứng điện còn đối mặt với nhiều yếu tố như biến động địa chính trị, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, đặt ra yêu cầu cấp bách về chủ động các phương án vận hành và nâng cao năng lực ứng phó của hệ thống điện.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Trịnh Quốc Vũ cho biết, trên cơ sở mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP năm 2026 từ 10% trở lên, đồng thời căn cứ thực tế tăng trưởng nhu cầu phụ tải điện năm 2025 cùng với việc dự báo, đánh giá các yếu tố đầu vào như nhu cầu phụ tải, tình hình thủy văn, khả năng cung cấp nhiên liệu, tiến độ nguồn điện và lưới điện, Bộ Công Thương đã phê duyệt 3 phương án tăng trưởng phụ tải điện.

Cụ thể, phương án cơ sở dự kiến phụ tải điện tăng 8,5%; phương án điều hành dự kiến mức tăng 11,7%; trong khi đó, phương án dự phòng điều hành cho các tháng cao điểm mùa khô được tính ở mức cao nhất là 14,1%.

Dù vậy, theo ông Vũ, cùng với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp từ phía cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị điện lực, vẫn rất cần sự chung tay của người dân trong việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.

“Nếu người dân đồng lòng, tích cực tham gia, việc cung ứng điện phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống dân sinh trong năm 2026, nhất là trong giai đoạn cao điểm sắp tới, cơ bản sẽ được bảo đảm”, ông Vũ chia sẻ.

Chỉ thị 10/CT-TTg tạo cơ sở để triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm điện

Phó Cục trưởng Cục Điện lực Trịnh Quốc Vũ nhấn mạnh vai trò của Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Theo ông, đây là văn bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác điều hành hệ thống điện trong bối cảnh mùa khô năm 2026 tiếp tục được dự báo nhiều khó khăn.

Theo ông Vũ, trước hết, Chỉ thị 10 tạo cơ sở để triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm điện trên phạm vi toàn quốc, qua đó trực tiếp làm giảm nhu cầu phụ tải, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm nắng nóng. Việc đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải cũng giúp ngành điện có thêm “dư địa vận hành”, giảm áp lực huy động nguồn trong bối cảnh thủy điện suy giảm vào cuối mùa khô, còn một số nguồn nhiệt điện suy giảm do sự cố hoặc chịu tác động từ yêu cầu bảo vệ môi trường.

Đồng thời, Chỉ thị 10 tạo nền tảng để các đơn vị trong ngành điện đẩy mạnh các chương trình điều chỉnh phụ tải (DR), góp phần san bằng biểu đồ phụ tải, hạn chế nguy cơ quá tải cục bộ và giảm rủi ro phải điều hòa, tiết giảm điện.

Một điểm đáng chú ý khác là Chỉ thị này khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà và huy động nguồn điện tại chỗ, qua đó có thể bổ sung kịp thời công suất cho hệ thống ngay từ phía cầu, đặc biệt trong các giờ cao điểm ban ngày.

Khuyến khích phát triển điện mặt trời áp mái

Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), cho biết hiện nay tổng công suất lắp đặt điện mặt trời vào khoảng 19.000 – 20.000 MW. Riêng điện mặt trời mái nhà đạt khoảng 8.400 MW, tương đương khoảng 9% tổng công suất toàn hệ thống.

“Trong một số ngày gần đây, theo theo dõi của chúng tôi, điện mặt trời mái nhà đã cung cấp cho hệ thống điện quốc gia hơn 50 triệu kWh/ngày, chiếm khoảng 5 – 7% sản lượng điện của ngày đó. Con số này sẽ còn tiếp tục tăng trong thời gian tới”, ông Trung chia sẻ.

Ông Nguyễn Quốc Trung kỳ vọng quy mô điện mặt trời mái nhà sẽ tiếp tục được mở rộng mạnh mẽ, bởi đây là nguồn năng lượng xanh, có đóng góp tích cực cho môi trường. Bên cạnh đó, loại hình này có thể triển khai nhanh, với hộ gia đình chỉ mất khoảng một tuần để đưa vào sử dụng. Ngoài ra, điện mặt trời mái nhà cũng ít phụ thuộc vào biến động của thị trường thế giới, giúp chủ động hơn về nguồn điện.

Ông Trịnh Quốc Vũ cho biết, trong Quy hoạch điện VIII xác định mục tiêu đến năm 2030 có 50% mái nhà của các cơ quan công sở và hộ gia đình được lắp đặt điện mặt trời.

Để đạt mục tiêu này, Bộ Công Thương đang xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà trong hộ gia đình.

“Chúng tôi kỳ vọng khi các cơ chế hỗ trợ được phê duyệt sẽ tạo cú hích quan trọng, tháo gỡ rào cản và thúc đẩy mạnh mẽ việc phát triển điện mặt trời mái nhà trong thời gian tới”, ông Vũ cho biết.