(Chinhphu.vn) – Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, đặt ra hàng loạt thách thức về tăng trưởng, an sinh và cấu trúc xã hội. Tuy nhiên, nếu chủ động thích ứng và phát triển các mô hình kinh tế mới như kinh tế bạc, kinh tế số, kinh tế xanh, đây cũng có thể trở thành một động lực phát triển trong giai đoạn tới.
Kinh tế bạc mở ra cơ hội phát triển các ngành dịch vụ như y tế, chăm sóc dài hạn, tài chính hưu trí hay du lịch nghỉ dưỡng dành cho người cao tuổi.
Chia sẻ về chủ trương xây dựng Đề án phát triển kinh tế bạc của Chính phủ, thích ứng với già hóa dân số nhanh, PGS.TS Bùi Quang Bình, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Đà Nẵng) cho rằng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học mang tính bước ngoặt. Kết quả điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 cho thấy, năm 2024 cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Dự báo đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên sẽ xấp xỉ 18 triệu người, tăng gần 4 triệu người so với năm 2024.
Dự báo trong vòng hơn một thập kỷ tới, Việt Nam sẽ chính thức trở thành “xã hội già” khi tỷ lệ người cao tuổi vượt ngưỡng 20% tổng dân số. Điểm đáng chú ý là quá trình này diễn ra với tốc độ rất nhanh trong khi mức sinh đã giảm xuống dưới mức thay thế. Điều đó cho thấy Việt Nam đang chuyển từ “dân số vàng” sang “già hóa” trong một khoảng thời gian ngắn hơn nhiều so với các nước phát triển trước đây.
Xu hướng này kéo theo những thay đổi sâu sắc về cấu trúc kinh tế – xã hội. Trước hết, lực lượng lao động sẽ tăng chậm lại, thậm chí thu hẹp trong dài hạn, làm suy giảm động lực tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ – một lợi thế truyền thống của Việt Nam.
Đồng thời, chi tiêu cho y tế, lương hưu và các chương trình an sinh xã hội sẽ gia tăng nhanh chóng, tạo áp lực lên ngân sách nhà nước. Ở góc độ vi mô, cơ cấu tiêu dùng của xã hội cũng dịch chuyển mạnh, với nhu cầu ngày càng lớn đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn và các sản phẩm phù hợp với người cao tuổi.
Nếu không có chính sách thích ứng kịp thời, những hệ quả tiêu cực có thể xuất hiện trên cả ba phương diện. Về kinh tế, tăng trưởng tiềm năng suy giảm do thiếu hụt lao động và năng suất không được cải thiện tương xứng; đồng thời, gánh nặng tài khóa gia tăng khi nguồn thu giảm tương đối còn chi cho an sinh tăng lên.
Về xã hội, áp lực chăm sóc người cao tuổi sẽ dồn lên gia đình, đặc biệt là phụ nữ, làm gia tăng bất bình đẳng và hạn chế sự tham gia của họ vào thị trường lao động. Về văn hóa, mô hình “tam đại đồng đường” truyền thống khó duy trì trong bối cảnh đô thị hóa và di cư lao động, dẫn đến nguy cơ đứt gãy liên kết giữa các thế hệ, trong khi các thiết chế thay thế chưa phát triển đầy đủ.
Thế Phong
Nguồn: Theo baochinhphu.vn
