Lạm phát tăng vọt dưới tác động từ chiến sự Mỹ-Iran của ông Trump

Lạm phát tại Mỹ đã tăng mạnh trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump đang vướng vào cuộc xung đột quân sự kéo dài với Iran, theo các số liệu kinh tế mới nhất được công bố.

Báo cáo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 cho thấy lạm phát tăng thêm 0,9 điểm phần trăm so với tháng 2, đưa mức tăng giá so với cùng kỳ năm trước lên 3,3%.

Đây là mức tăng theo năm cao nhất kể từ tháng 5 năm 2024, phản ánh áp lực ngày càng lớn lên chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ.

Nguyên nhân chính của đợt tăng lạm phát này được cho là bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng tại Trung Đông, khởi phát sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích phối hợp nhằm vào Iran từ ngày 28 tháng 2.

Chiến sự đã khiến giá năng lượng toàn cầu leo thang, với giá dầu thường xuyên vượt ngưỡng 100 USD mỗi thùng trong tháng qua. Tại Mỹ, giá xăng trung bình đã vượt 4 USD một gallon, tăng gần 1 USD so với cùng kỳ năm ngoái.

Ngay sau khi báo cáo CPI được công bố vào sáng thứ Sáu, người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai đăng tải trên mạng xã hội X rằng Tổng thống Donald Trump “luôn thẳng thắn về những gián đoạn ngắn hạn” do cuộc chiến với Iran gây ra và chính quyền đang “tích cực nỗ lực để giảm thiểu tác động”.

Theo ông Desai, dù giá xăng và năng lượng biến động mạnh, giá của nhiều mặt hàng thiết yếu như trứng, thịt bò, thuốc kê đơn và sản phẩm sữa vẫn đang giảm hoặc giữ ổn định nhờ các chính sách của Tổng thống.

Cũng trong sáng cùng ngày, ông Trump đăng trên Truth Social dòng trạng thái với nội dung “SỰ TÁI THIẾT MẠNH MẼ NHẤT THẾ GIỚI”, song không nêu rõ ý nghĩa cụ thể của tuyên bố này.

Đà tăng mạnh của giá nhiên liệu phần lớn được quy cho việc Iran trên thực tế kiểm soát và hạn chế lưu thông tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu đi qua.

Dù Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần hồi đầu tuần, lưu lượng tàu thuyền qua khu vực này hầu như không có sự cải thiện đáng kể.

Số liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ cho thấy lạm phát tháng 3 chịu tác động rõ rệt từ chi phí năng lượng tăng cao. Nhìn chung, giá năng lượng đã tăng 10,9%, trong đó riêng giá xăng tăng tới 21,2%.

Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình toàn quốc vào ngày thứ Sáu đạt 4,15 USD một gallon, với mức trung bình tại California là 5,91 USD và tại Florida là 4,09 USD.

Lạm phát lõi, không bao gồm nhóm thực phẩm và năng lượng, tăng 0,2% so với tháng trước và tăng 2,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Báo cáo cũng ghi nhận giá vé máy bay, quần áo và xe mới đều tăng.

Cụ thể, giá vé máy bay tăng 2,7% do chi phí nhiên liệu hàng không leo thang, trong khi giá điện tăng 0,8% và chi phí dịch vụ vận tải tăng 0,6%.

Các chuyên gia trước đó đã cảnh báo rằng giá nhiên liệu tăng mạnh sẽ sớm lan rộng sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế, đẩy chi phí hàng hóa và dịch vụ hàng ngày của người dân Mỹ lên cao hơn.

Dù vậy, một số nhóm hàng vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực. Giá thực phẩm tại siêu thị trong tháng 3 giảm nhẹ 0,2%, dù vẫn cao hơn 1,9% so với một năm trước.

Chi phí khí đốt sinh hoạt giảm 0,9% trong tháng, nhưng tính theo năm vẫn tăng 6,4%. Giá các mặt hàng y tế cũng giảm khoảng 1%.

Phản ứng từ Nhà Trắng cho thấy sự chú ý của chính quyền phần nào được hướng sang các vấn đề khác. Tài khoản “Rapid Response” của Nhà Trắng trên mạng xã hội X đã chia sẻ một đoạn tin tức có sự xuất hiện của ông Brandon Arnold, Phó chủ tịch Liên minh Người nộp thuế Quốc gia, nói về “nhiều tín hiệu tích cực trong lĩnh vực hoàn thuế”.

Trước đó, vào tháng trước, ông Trump từng giảm nhẹ tầm quan trọng của việc giá năng lượng tăng, cho rằng đây là cái giá nhỏ trong bối cảnh đảm bảo an ninh toàn cầu.

Trong một bài đăng trên Truth Social ngày 8 tháng 3, ông viết rằng giá dầu ngắn hạn sẽ sớm giảm khi “mối đe dọa hạt nhân từ Iran bị xóa bỏ”, và coi đây là chi phí cần thiết cho an toàn và hòa bình của nước Mỹ cũng như thế giới.

Chính quyền Trump hiện đang đẩy mạnh thông điệp về khả năng chi trả của người dân trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.

Hồi tháng 12, ông Trump đã tới bang chiến địa Pennsylvania để quảng bá chương trình kinh tế của mình, với các khẩu hiệu lớn nhấn mạnh mục tiêu giảm giá cả và tăng thu nhập.

Ông tuyên bố không có ưu tiên nào lớn hơn việc đưa chi phí sinh hoạt tại Mỹ trở lại mức dễ chịu hơn đối với người dân.

Tuy nhiên, theo khảo sát mới nhất của YouGov và The Economist được thực hiện trong tuần đầu tháng 4, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống vẫn ở mức thấp.

Có tới 55% người được hỏi bày tỏ không hài lòng với ông Trump, trong khi chỉ 38% cho biết ủng hộ. Riêng về điều hành kinh tế, 56% đánh giá không tích cực, so với 37% tỏ ra hài lòng.